Grumbullimi i forcave amerikane pranë brigjeve iraniane, paralajmërimet e hapura nga Teherani dhe një retorikë gjithnjë e më kërcënuese nga aktorët kryesorë rajonalë kanë rikthyer një pyetje që për dekada ka qëndruar pezull mbi Lindjen e Mesme: a është Irani në prag të luftës? Sot, kjo pyetje nuk është më teorike. Ajo është pjesë e kalkulimeve ditore në Uashington, Teheran, Ankara, Tel Aviv dhe kryeqytetet evropiane.
Në pamje të parë, skenari duket i njohur. Shtetet e Bashkuara po demonstrojnë forcë ushtarake me dislokimin e aeroplanmbajtëseve, avionëve luftarakë dhe sistemeve të mbrojtjes ajrore. Irani, nga ana tjetër, paralajmëron se çdo sulm do të konsiderohet shpallje lufte dhe do të pasohet me një përgjigje “proporcionale”. Por ajo që e bën këtë moment veçanërisht të rrezikshëm është konteksti i brendshëm iranian dhe lodhja strategjike globale nga konfliktet e zgjatura.
Irani nuk është thjesht një kundërshtar i jashtëm. Ai është një shtet i tronditur nga brenda. Protestat masive të muajve të fundit, kriza ekonomike, rënia e monedhës dhe represioni i dhunshëm kanë krijuar një regjim nën presion të vazhdueshëm. Në histori, regjime të tilla shpesh e shohin konfliktin e jashtëm si mjet për të kanalizuar pakënaqësinë e brendshme dhe për të ringjallur nacionalizmin. Ky është një rrezik real.
Nga ana amerikane, mesazhi është i dyfishtë. Publikisht flitet për diplomaci dhe për shmangie të luftës. Në prapaskenë, përgatitjet ushtarake janë reale dhe intensive. Ideja e “goditjeve precize” ndaj figurave kyçe të aparatit iranian po qarkullon si një alternativë ndaj një lufte të plotë. Por historia ka treguar se goditjet e kufizuara shpesh prodhojnë pasoja të pakontrollueshme.
Një tjetër faktor kritik është roli i aktorëve rajonalë. Izraeli e sheh Iranin si kërcënimin ekzistencial numër një dhe ndjek çdo zhvillim me gatishmëri maksimale. Turqia, e traumatizuar nga valët e refugjatëve të Irakut dhe Sirisë, po përgatit skenarë emergjentë për të shmangur një tjetër krizë migratore në rast kolapsi në Iran. Evropa, ndërkohë, mbetet e paqartë dhe e ndarë: e shqetësuar për përshkallëzim, por me ndikim të kufizuar real në terren.
A do të shpërthejë lufta? Në këtë fazë, një konflikt i drejtpërdrejtë dhe i plotë nuk duket i pashmangshëm, por rreziku i një përshkallëzimi të shpejtë është real. Një incident i vetëm – një sulm i gabuar, një provokim në Gjirin Persik, një goditje ndaj një figure të lartë – mund të shërbejë si shkëndijë për një zinxhir reagimesh që askush nuk do ta kontrollojë dot.
Në thelb, kjo është një përballje nervash, ku secila palë përpiqet të projektojë forcë pa kaluar vijën e kuqe. Por historia e Lindjes së Mesme është e mbushur me momente kur askush nuk donte luftë, por të gjithë u gjendën brenda saj.
Prandaj, pyetja nuk është vetëm nëse lufta është e mundshme, por sa e qëndrueshme është kjo gjendje tensioni pa shpërthyer. Dhe përgjigjja, sot, është shqetësuese: ora po troket, ndërsa hapësira për gabime po ngushtohet.