Ka një absurditet që vetëm një sistem i kalbur deri në rrënjë mund ta prodhojë: në Shqipëri nuk sëmuresh kur do ti — sëmuresh kur ta lejon buxheti. Sepse nëse e ke “fatin e keq” të të kapë sëmundja pas datës 20, sistemi të thotë qartë: prit. Ose paguaj. Ose vuaj.
Dhe tani, për herë të parë, vetë shteti e pranon. Jo për ta zgjidhur, por për ta artikuluar me një qetësi burokratike që të ftoh gjakun. Po, thonë, e dimë që analizat mungojnë. Po, e dimë që sistemi ndalet. Po, e dimë që njerëzit mbeten pa shërbim. Dhe pastaj vjen fjalia magjike: “do ta zgjidhim brenda vitit”.
Brenda cilit vit? Brenda cilit realitet? Brenda cilës bote ku premtimi politik ka ndonjë peshë?
Sepse ky nuk është një problem i ri. Nuk është një defekt teknik. Është një model. Një model i ndërtuar me vetëdije, ku shëndeti është kthyer në një linjë excel-i. Ku koncesionari ndalon shërbimin sepse “u mbush tavani”. Ku sistemi nuk pyet nëse ke nevojë për analizë, por nëse ka mbetur fond për ty.
Ky është thelbi: një sistem publik që operon me logjikë privatizimi të fitimit dhe socializimi të vuajtjes.
Qytetari është ai që e paguan dy herë. Një herë me taksa, dhe herën e dytë kur detyrohet të shkojë në privat, sepse shteti i tij i ka mbyllur derën. Dhe ndërkohë, kontrata miliardëshe vazhdon të rrjedhë si ujë në xhepat e një strukture që nuk ka asnjë incentivë për të zgjidhur problemin — sepse problemi është vetë modeli.
Dhe pastaj del politika. Del opozita që bërtet “skandal”, dhe del qeveria që thotë “po punojmë”. Një teatër i lodhur, ku rolet janë të ndara dhe rezultati është gjithmonë i njëjtë: asgjë nuk ndryshon.
Sepse këto nuk janë gabime. Janë zgjedhje.
Janë zgjedhje për të ndërtuar një sistem që nuk zgjidhet brenda një mandati, që kërkon një mandat tjetër, dhe pastaj një tjetër, dhe gjithmonë një tjetër. Sepse kur problemi zgjidhet, justifikimi zhduket. Dhe kur justifikimi zhduket, pushteti fillon të lëkundet.
Dhe në këtë mes, qytetari është thjesht statistikë. Një numër në raport. Një rast jo-urgjent që mund të presë. Një trup që mund të shtyhet për muajin tjetër.
Por trupi nuk pret. Sëmundja nuk negocion me kalendarin. Dhe realiteti nuk fshihet pas deklaratave.
Kjo nuk është thjesht dështim administrativ. Është degradim moral i një sistemi që ka harruar funksionin e vet themelor: të shërbejë.
Dhe kur një shtet arrin në pikën ku analiza bazë bëhet luks, atëherë problemi nuk është më te data 20. Problemi është te vetë sistemi që e ka bërë këtë normalitet.