Zjarri që shkrumboi dhjetëra apartamente në Tiranë nxori në pah diçka shumë më të thellë sesa një tragjedi urbane: mënyrën se si funksionon shteti, ose më saktë, si nuk funksionon.
Deklarata e kryeministrit se banorët “mund të përfitojnë bonus qiraje” dhe mbështetje nga Bashkia nuk është një zgjidhje. Është një simptomë.
Sepse bonusi i qirasë nuk është një favor personal, nuk është një vendim që merret në podkaste apo në deklarata publike. Ai është një instrument ligjor. O ekziston dhe zbatohet sipas ligjit, o nuk ekziston fare.
Dhe këtu lind problemi real.
Në një shtet funksional, qytetarët nuk presin deklarata politike për të ditur nëse do të ndihmohen. Ata e dinë, sepse ligji ua garanton.
Por në këtë rast, komunikimi publik vjen si një lloj “premtimi personal”, një stil që nuk i përket një shteti europian, por një realiteti ku pushteti ngatërrohet me autoritetin personal.
Nuk është kryeministri ai që vendos nëse qytetarët përfitojnë apo jo. Është ligji.
Nëse ligji parashikon bonusin e qirasë për raste emergjente, atëherë bashkia është e detyruar ta japë, pa pasur nevojë për deklarata. Nëse nuk e parashikon, atëherë asnjë deklaratë publike nuk e bën atë të vlefshëm.
Premtimi që godina do të rindërtohet 100% nga ndërtuesi tingëllon i fortë në retorikë, por kërkon një bazë ligjore dhe kontraktuale të qartë.
Kush e detyron ndërtuesin? Cili institucion e garanton këtë proces? Cilat janë afatet dhe mekanizmat e kontrollit?
Pa këto përgjigje, çdo premtim mbetet propagandë e momentit.
Ndërkohë, thelbi i çështjes – siguria e ndërtimit dhe përgjegjësia institucionale – mbetet në hije.
Sulmi ndaj “gjithologëve” është një teknikë e njohur: zhvendos fokusin nga përgjegjësia tek zhurma publike.
Por në një demokraci, pyetjet nuk janë problem. Ato janë mekanizëm kontrolli.
Kur një pallat digjet në këtë përmasë, nuk mjafton të thuhet se ishte “një shkëndijë”. Kërkohet transparencë totale: standardet e ndërtimit, materialet e përdorura, sistemi i mbrojtjes nga zjarri dhe përgjegjësit konkretë.
Pa këto, çdo narrativë është e paplotë.
Problemi nuk është vetëm kjo ngjarje. Problemi është modeli.
Një shtet ku qytetari pret deklaratën e radhës për të ditur nëse do të ndihmohet, është një shtet i dobët. Një shtet ku ligji nuk flet vetë, por përkthehet përmes liderit, është një shtet i personalizuar.
Dhe ky është thelbi i krizës.
Bonusi nuk është çështje vullneti. Është çështje ligji. Ndihma nuk është mëshirë. Është detyrim institucional.
Derisa kjo të kuptohet dhe të zbatohet, çdo tragjedi do të pasohet nga të njëjtat deklarata, të njëjtat premtime dhe i njëjti boshllëk mes shtetit dhe qytetarit.