Elisa Spiropali ka publikuar në rrjetet sociale një letër të Rexhep Qoses, të shkruar për 90-vjetorin e lindjes së Ismail Kadaresë. Postimi vjen vetëm pak ditë pas vdekjes së akademikut, i ndarë nga jeta më 23 prill, dhe e rikthen në vëmendje një tekst ku Qosja ndalet te raporti i tij me shkrimtarin, mospajtimet mes tyre dhe pesha e veprës së Kadaresë në kulturën shqiptare.
Postimi i Spiropalit dhe rikthimi i letrës
Sipas postimit të bërë nga Spiropali, letra është shkruar për aktivitetin e 90-vjetorit të Ismail Kadaresë, që shënohet më 28 janar 2026, pas vdekjes së shkrimtarit në vitin 2024.
Ajo e ka shoqëruar publikimin me shprehjen: “Të zgjuarit janë bashkë në botë, kurse të fjeturit janë veç”, duke e paraqitur të plotë tekstin e Qoses në nderim të figurës së Kadaresë dhe në kujtim të vetë akademikut të ndarë së fundmi nga jeta.
Si e përshkruan Qosja figurën e Kadaresë
Në letër, Rexhep Qosja e cilëson Ismail Kadarenë si një nga emrat më përfaqësues të letërsisë shqipe dhe si autorin që, sipas tij, e futi përvojën historike, mitike dhe etike të shqiptarëve në letërsinë evropiane dhe botërore.
Teksti vë theksin te pesha e veprës së Kadaresë në gjuhën dhe kulturën shqiptare, duke nënvizuar se rëndësia e tij shkon përtej lavdërimeve të rastit dhe kërkon lexim, rilexim dhe trajtim serioz kulturor e shkencor.
Miqësi, polemika dhe distancë mes dy intelektualëve
Qosja kujton në letër se ai dhe Kadare janë njohur që në vitet ’70, duke i përshkruar raportet mes tyre si miqësi, bashkëbisedim, lexim dhe kritikë të ndërsjellë.
Po ashtu, ai pranon se mes tyre ka pasur edhe mospajtime të forta, sidomos për çështjen e identitetit të shqiptarëve. Sipas letrës, këto polemika ishin intelektuale dhe kulturore, por lanë pasoja edhe në raportin personal, deri në zbehjen e shoqërisë mes tyre.
Vlerësimi për azilin e Kadaresë dhe mesazhi i fundit
Një pjesë e letrës ndalet edhe te largimi i Kadaresë në Francë në vitin 1990. Sipas Qoses, ai veprim nuk duhet parë si arratisje nga atdheu, por si refuzim i një sistemi që kufizonte mendimin e lirë dhe lirinë krijuese.
Në mbyllje, akademiku thekson se madhështia e Kadaresë si shkrimtar mbetet përtej çdo mospajtimi dhe se ndarja e tij nga jeta është vetëm trupore, ndërsa emri, vepra dhe mendimi i tij, sipas Qoses, mbeten të përhershme në kulturën shqiptare.
Publikimi i kësaj letre nga Spiropali e rikthen debatin te mënyra si institucionet dhe politika i afrohen figurave të mëdha të kulturës, shpesh vetëm në momente përkujtimore.
Në këtë rast, materiali ka vlerë kryesisht për tekstin e vetë Qoses, i cili sjell një dëshmi personale dhe intelektuale për raportin e tij me Kadarenë dhe për vendin që shkrimtari zë në kujtesën kulturore shqiptare.