David Frum – The Atlantic
Presidenti Donald Trump ka nisur një luftë që njëkohësisht hap mundësi për Lindjen e Mesme dhe ngre rreziqe serioze për lirinë kushtetuese brenda Shteteve të Bashkuara. Ushtarakët amerikanë po rrezikojnë jetën për të mbrojtur vendin nga kërcënimi bërthamor dhe, sipas retorikës zyrtare, për të ndihmuar popullin iranian në aspiratën e tij për liri. Instinkti për t’u bashkuar rreth flamurit është i fortë dhe i natyrshëm. Por po aq e domosdoshme është të mbrohen parimet për të cilat ai flamur qëndron.
Mundësia
Miliona iranianë janë ngritur kundër regjimit të tyre. Dhjetëra mijëra kanë humbur jetën. Ata nuk arritën ta përmbysin vetë sistemin që i shtyp. Zëra nga brenda Iranit kanë kërkuar mbështetje ndërkombëtare kundër represionit. Trump premtoi ndihmë. Tani po përpiqet ta ofrojë.
Regjimi iranian ka qenë për dekada në konflikt me qytetarët e vet, me fqinjët dhe me SHBA-në. Ai ka ndërtuar një aparat represiv dhe ka ndjekur ambicie bërthamore që kanë alarmuar komunitetin ndërkombëtar. Rezultati i luftës SHBA–Izrael kundër këtij regjimi mbetet i pasigurt, por ekziston mundësia e një Irani të çliruar nga një strukturë teokratike dhe represive—një zhvillim që do të kishte pasoja të mëdha për paqen rajonale, sigurinë amerikane dhe prosperitetin e vetë iranianëve.
Rreziku
Lufta po drejtohet nga një president që, sipas kritikëve të tij, ka shfaqur shpesh përbuzje ndaj kufizimeve ligjore dhe balancave institucionale. Trump ka marrë vendime të rëndësishme fiskale dhe administrative pa autorizim të qartë të Kongresit. Tani ai ka nisur një konflikt të mundshëm rajonal pa një mandat të plotë parlamentar.
Historia amerikane tregon se lufta forcon pushtetin ekzekutiv. Dhe sipas Frum, asnjë president modern nuk ka treguar më pak vetëpërmbajtje në ushtrimin e këtij pushteti sesa Trump.
Para nisjes së konfliktit, presidenti kishte hyrë në përplasje me Gjykatën Supreme, kishte përdorur retorikë përçarëse ndaj kundërshtarëve dhe kishte aktivizuar kompetenca emergjente në situata të diskutueshme. Në kohë lufte, gjykatat priren të tregojnë më shumë deferencë ndaj ekzekutivit. Kjo krijon një terren më të hapur për zgjerim të autoritetit presidencial.
Një Fushë E Re Për Fuqi Të Zgjeruar
Deri tani, veprimet ushtarake të administratës kanë qenë të kufizuara në kohë dhe objektiv. Por një konflikt i zgjatur ngre pyetje të mëdha: Çfarë ndodh nëse regjimi iranian nuk bie? A do të pranohet një rezultat i paplotë? Apo do të kërkohet përshkallëzim i mëtejshëm?
Frum argumenton se Trump ka një histori vlerësimesh të gabuara të rrezikut dhe prirje për të reaguar ndaj dështimeve me përqendrim më të madh pushteti. Nëse lufta rezulton më e gjatë apo më e kushtueshme se parashikimet, ai paralajmëron se pasojat për institucionet demokratike amerikane mund të jenë serioze.
Një Balancë E Brishtë
Në të kaluarën, disa përpjekje për zgjerim të autoritetit presidencial janë bllokuar nga gjykatat. Vendime për tarifa, për kompetenca zgjedhore apo për masa të tjera janë frenuar nga sistemi i kontrollit dhe balancave.
Por në kohë lufte, dinamika ndryshon. Kongresi ka një rol thelbësor në mbikëqyrje. Sipas Frum, drejtuesit republikanë në Kongres duhet të veprojnë si autoritete të pavarura kushtetuese, jo si zgjatim i pushtetit ekzekutiv.
Ai sugjeron se mjaftojnë disa zëra brenda shumicës për të rivendosur një mbikëqyrje të fortë dhe për të garantuar që lufta jashtë vendit të mos shndërrohet në erozion të lirisë brenda tij.
Dy Objektiva Njëkohësisht
Sipas këtij këndvështrimi, amerikanët duhet të kërkojnë dy qëllime njëkohësisht: një Iran më të lirë dhe një Amerikë që mbetet besnike ndaj parimeve të saj kushtetuese. Nëse konflikti përfundon shpejt dhe me sukses të qartë, rreziku për zgjerim të autoritetit të brendshëm mund të kufizohet. Por nëse lufta zgjatet ose ngec, tensioni mbi institucionet demokratike mund të rritet.
Paradoksi që thekson Frum është ky: një luftë që synon të çlirojë një vend nga një regjim autoritar mund, në rrethana të caktuara, të krijojë presion mbi normat demokratike në vendin që e drejton atë.
Në fund, ai argumenton se përgjegjësia nuk bie vetëm mbi presidentin, por edhe mbi Kongresin dhe opinionin publik—sepse në demokraci, edhe në kohë lufte, pushteti duhet të mbetet i kontrolluar dhe i mbikëqyrur.