Gjermania po shtyn hapur për një ndryshim të dyfishtë brenda Bashkimit Europian: më shumë lëvizje për zgjerimin me vendet e Ballkanit Perëndimor dhe më pak hapësirë që një shtet i vetëm të mbajë peng vendimmarrjen. Sipas versionit të paraqitur nga ministri i Jashtëm gjerman Johann Wadephul, Berlini kërkon një BE më të madhe, por edhe më të shpejtë në vendime, sidomos në politikën e jashtme dhe sigurisë.
Paketa me 6 pika që Berlini po vendos në tryezë
Gjatë Konferencës XIII të Adenauerit, Wadephul prezantoi një paketë me gjashtë pika për reformimin e mënyrës si funksionon Unioni dhe si mund të ecë përpara me anëtarët e rinj.
Në thelb, sipas tij, BE-ja nuk mund të vazhdojë të funksionojë me të njëjtat mekanizma nëse synon të zgjerohet më tej. Propozimi gjerman prek njëherësh zgjerimin, vendimmarrjen, strukturën institucionale dhe kushtëzimin me sundimin e ligjit.
Ballkani Perëndimor përmendet sërish, por me formulën e pranimit gradual
Në deklarimet e tij, ministri gjerman e paraqiti zgjerimin si çështje besueshmërie të BE-së ndaj vendeve që kanë vite që presin. Ballkani Perëndimor u përmend drejtpërdrejt si rajon të cilit i është premtuar perspektiva europiane prej dekadash.
Por paralelisht me këtë mesazh, Berlini propozon që anëtarësimi të mos shihet domosdoshmërisht si hap i menjëhershëm dhe i plotë. Sipas këtij modeli, pranimi i vendeve të reja do të ndërtohej gradualisht, me faza paraprake integrimi dhe me kushte të lidhura edhe me fondet dhe detyrimet ndaj Unionit.
Pra, sinjali politik është për hapje, por jo pa filtra të rinj. Kjo do të thotë se premtimi për zgjerim mbetet në tryezë, ndërsa rruga mund të bëhet edhe më e ndërmjetësuar nga mekanizma teknikë dhe politikë.
Nga unanimiteti te shumica e kualifikuar
Pika më e fortë e propozimit lidhet me heqjen praktike të bllokadave në disa vendime të rëndësishme. Sipas qëndrimit të Berlinit, parimi i unanimitetit, sidomos në çështjet e sigurisë dhe politikës së jashtme, po e ekspozon BE-në ndaj paralizës.
Wadephul argumentoi se vendimmarrja me shumicë të kualifikuar duhet të zgjerohet, në mënyrë që një ose disa shtete të mos mund të ndalin veprimin e të gjithëve. Ai e paraqiti këtë si kusht për ta bërë Unionin më të aftë për të reaguar në kohë, duke përmendur se bllokadat e muajve dhe viteve të fundit kanë treguar kufijtë e modelit aktual.
Sipas tij, objektivi mbetet konsensusi mes 27 vendeve, por jo me çmimin e ngecjes së vazhdueshme. Në këtë linjë, Gjermania kërkon t’i japë më shumë peshë formulës së shumicës së kualifikuar, veçanërisht aty ku BE-ja kërkon të veprojë si aktor gjeopolitik.
Një BE me “grupe që ecin përpara”
Një tjetër element i paketës është i ashtuquajturi “bashkëpunim i zgjeruar”. Me këtë qasje, nëse të 27 shtetet nuk bien dakord për të ecur përpara në një fushë të caktuar, një grup më i vogël vendesh mund ta bëjë këtë i pari.
Sipas propozimit gjerman, shtetet që nuk duan ose nuk munden të marrin pjesë menjëherë, nuk duhet të kenë mundësinë të pengojnë të tjerët. Berlini thotë se kjo logjikë mund të zgjerohet edhe në Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë.
Ky është një sinjal i qartë se brenda BE-së po fiton terren ideja e një Unioni me disa shpejtësi, ku jo të gjithë ecin njësoj, por disa vendosin ritmin dhe të tjerët ndjekin më vonë.
Reformë institucionale dhe presion mbi shtetet që shkelin rregullat
Paketa prek edhe arkitekturën e brendshme të Unionit. Sipas propozimit, një BE me 33, 34 apo 35 anëtarë nuk mund të vazhdojë me të njëjtin format të komisionerëve dhe të përfaqësimit në institucionet aktuale.
Wadephul tha se traktatet parashikojnë edhe një Komision më të vogël, ndërsa përbërja e Parlamentit Europian duhet të përshtatet me një Union të zgjeruar. Paralelisht, Berlini kërkon forcim të mekanizmave të sundimit të ligjit dhe kushtëzim më të fortë të fondeve për shtetet që, sipas këtij argumenti, shkelin vlerat e përbashkëta të BE-së.
Në plan politik, kjo tregon se zgjerimi nuk po mendohet thjesht si shtim flamujsh në tryezë, por si proces i lidhur me rishpërndarje pushteti brenda Unionit dhe me kontroll më të fortë mbi sjelljen e anëtarëve.
Për momentin bëhet fjalë për një paketë politike të prezantuar nga Berlini, jo për vendime të miratuara nga Bashkimi Europian. Megjithatë, drejtimi është i qartë: Gjermania po kërkon një BE më pak të varur nga vetoja dhe më të gatshme të hapë derën për Ballkanin Perëndimor, por sipas një rruge graduale dhe më të kushtëzuar.
Mbetet për t’u parë sa mbështetje reale do të gjejë kjo linjë te vendet anëtare skeptike, sidomos kur propozimet prekin drejtpërdrejt ekuilibrat e brendshëm të pushtetit në Union.