Përdorimi i lartë i paraburgimit në Shqipëri është kthyer në një alarm serioz për sistemin e drejtësisë dhe respektimin e të drejtave themelore të njeriut. Kjo problematikë u vu në qendër të vëmendjes gjatë një konference të nivelit të lartë, të thirrur nga Ministria e Drejtësisë, me fokus të drejtpërdrejtë garantimin e së drejtës për liri dhe siguri personale, nga standardet evropiane deri te zbatimi konkret në nivel kombëtar.
Në këtë takim morën pjesë përfaqësues të lartë të institucioneve ndërkombëtare dhe të drejtësisë evropiane, të cilët ndanë vlerësime dhe praktika krahasuese mbi situatën e paraburgimit. Diskutimet u përqendruan te fakti se Shqipëria vazhdon të mbajë një nga nivelet më të larta të paraburgimit në Evropë, një tregues që sipas autoriteteve përbën jo vetëm një problem statistikor, por një shkelje të drejtpërdrejtë të parimeve të prezumimit të pafajësisë dhe proporcionalitetit të ndërhyrjes së shtetit.
Sipas të dhënave zyrtare të paraqitura, rreth 58% e personave që ndodhen aktualisht në institucionet penitenciare janë të paraburgosur, pra pa një vendim gjyqësor të formës së prerë. Kohëzgjatja mesatare e paraburgimit në Shqipëri arrin në 253 ditë, ndërsa në vendet evropiane kjo mesatare është rreth 155 ditë, çka përfaqëson një diferencë prej mbi 60%. Në Bashkimin Evropian, vetëm një në pesë persona në sistemin penitenciar është në paraburgim, një kontrast i fortë me realitetin shqiptar.
Ministri i Drejtësisë theksoi se kjo situatë kërkon një ndryshim rrënjësor të qasjes penale, duke u shkëputur nga një mentalitet i ashpër ndëshkues i trashëguar nga e shkuara. Sipas tij, si vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, Shqipëria duhet të harmonizojë politikat e saj penale me standardet evropiane, jo vetëm në letër, por edhe në praktikë.
Në këtë kuadër, u nënvizua domosdoshmëria e rishikimit të Kodit Penal, në mënyrë që marzhet e dënimeve të përputhen me ato të aplikuara në vendet e Bashkimit Evropian për vepra të ngjashme penale. Po ashtu, u theksua nevoja për ndryshime në Kodin e Procedurës Penale, me qëllim garantimin e qartë dhe pa ekuivok të të drejtave procedurale që lidhen me lirinë dhe sigurinë personale, sipas standardeve të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe jurisprudencës së Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
Në vijim të diskutimeve, u theksua se bashkëpunimi me Këshillin e Evropës dhe partnerët ndërkombëtarë mbetet thelbësor për realizimin e këtyre reformave. Jurisprudenca e Strasburgut, sipas vlerësimit të bërë, nuk duhet parë si kritikë e jashtme, por si një udhërrëfyes për përmirësimin e brendshëm të sistemit të drejtësisë.
Gjatë konferencës u bë e ditur gjithashtu se dy magjistratë ndërkombëtarë, të njohur për njohjen e thelluar të realitetit shqiptar, kanë përgatitur dy raporte të detajuara për llogari të Këshillit të Evropës. Këto dokumente përmbajnë gjetje dhe rekomandime konkrete për përmirësimin e Kodit Penal dhe Kodit të Procedurës Penale në Shqipëri dhe janë vënë në dispozicion të pjesëmarrësve si bazë për ndërhyrjet e ardhshme reformuese.
Debati mbi paraburgimin po shënon kështu një moment kyç për politikën penale në vend, me pritshmëri të qarta për ndryshime ligjore dhe institucionale që synojnë afrimin real të Shqipërisë me standardet evropiane të drejtësisë dhe të drejtave të njeriut.