Incidenti i ndodhur në Durrës gjatë takimit të kryeministrit Edi Rama me banorët e prekur nga projekti TID ka ndezur një debat që prej kohësh zien nën sipërfaqe: a po rrëshqet Shqipëria drejt një forme qeverisjeje ku pushteti përqendrohet në mënyrë të pakontrolluar dhe kundërshtimi trajtohet si rrezik?
Pamjet e shpërndara tregojnë një qytetar që i drejtohet kryeministrit me një shprehje ironike. Nuk evidentohet dhunë fizike. Nuk shihet rrezik i drejtpërdrejtë për sigurinë. Megjithatë, ndërhyrja e policisë është e menjëhershme. Arrestimi pason një gjest të kryeministrit në drejtim të qytetarit. Ky moment, i kapur në video, është bërë simbol i një shqetësimi më të madh: perceptimit se pushteti reagon ndaj fjalës, jo ndaj rrezikut.
Në një demokraci funksionale, liria e shprehjes është e drejtë themelore. Sidomos kur bëhet fjalë për qytetarë që preken drejtpërdrejt nga projekte zhvillimore që ndikojnë në pronën, jetesën dhe të ardhmen e tyre. Protesta, reagimi verbal, madje edhe ironia politike janë pjesë e jetës publike. Kur përgjigjja institucionale ndaj këtyre formave të shprehjes është ndërhyrja policore, lind pyetja nëse kufiri mes rendit publik dhe kontrollit politik është tejkaluar.
Projekti TID, si çdo ndërhyrje e madhe urbanistike apo infrastrukturore, kërkon transparencë, dialog dhe besim publik. Kur komuniteti ndjen mungesë informacioni, frikë për kompensim të padrejtë apo ndjesinë e imponimit, tensioni është i pashmangshëm. Zgjidhja në një sistem demokratik është sqarimi, negociimi dhe përfshirja e qytetarëve në proces. Zgjidhja nuk mund të jetë izolimi i zërit kritik.
Termi “diktaturë kleptokratike” është i rëndë dhe nuk duhet përdorur lehtë. Ai nënkupton përqendrim të pushtetit, dobësim të institucioneve të pavarura, kapje të burimeve publike dhe kontroll mbi hapësirën e debatit. Por perceptimi publik formohet nga ngjarje konkrete. Kur arrestimet ndodhin për komunikim verbal, kur tensionet mes pushtetit dhe qytetarëve përshkallëzohen pa dialog dhe kur institucionet duken të njëanshme, narrativi i rrëshqitjes autoritare forcohet.
Çështja thelbësore nuk është vetëm çfarë ndodhi në atë moment në Durrës. Çështja është nëse ky episod është përjashtim apo pjesë e një modeli më të gjerë reagimi ndaj kritikës. Demokracia matet nga mënyra se si pushteti përballet me kundërshtimin. Një qeveri e sigurt në legjitimitetin e saj nuk ka nevojë të frikësohet nga fjala.
Shqipëria mbetet formalisht një republikë parlamentare me institucione kushtetuese dhe zgjedhje periodike. Por cilësia e demokracisë nuk përcaktohet vetëm nga procedurat, por nga fryma e lirisë që mbizotëron në jetën publike. Nëse qytetarët ndihen të pambrojtur kur flasin, nëse opozita pretendon presion dhe nëse projektet madhore shoqërohen me mungesë transparence, atëherë alarmi institucional duhet marrë seriozisht.
Debati nuk duhet të jetë thjesht politik. Ai duhet të jetë institucional dhe shoqëror. A funksionojnë mekanizmat e kontrollit dhe balancës? A respektohet liria e shprehjes në praktikë? A janë institucionet të pavarura nga presioni politik?
Përgjigjet ndaj këtyre pyetjeve do të përcaktojnë nëse Shqipëria po konsolidon demokracinë e saj apo po hyn në një fazë ku pushteti dhe shteti identifikohen me njëri-tjetrin. Dhe ky është një debat që nuk i përket vetëm një partie apo një projekti, por vetë të ardhmes së vendit.