Komisioni i Jashtëm i Parlamentit Europian ka miratuar raportin për Shqipërinë, duke i hapur rrugë shqyrtimit në seancë plenare. Sipas dokumentit, vendi ka bërë përparim në shumicën e fushave të lidhura me anëtarësimin, por raporti nuk e fsheh se problemet kyçe mbeten ende të hapura: korrupsioni, standardet zgjedhore, polarizimi politik dhe dobësitë në shtetin e së drejtës.
58 vota pro, por mesazhi nuk është aq i qetë sa tingëllon
Raporti i hartuar nga raportuesi për Shqipërinë në Parlamentin Europian, Andreas Schieder, u miratua me 58 vota pro, 7 kundër dhe 7 abstenime. Miratimi në komision është një hap procedural i rëndësishëm, por përmbajtja e dokumentit tregon se Brukseli nuk po jep një çek të bardhë për Tiranën zyrtare.
Sipas raportit, objektivi që Shqipëria të jetë gati për anëtarësim në vitin 2027 konsiderohet i mundur. Megjithatë, ky vlerësim shoqërohet me një kusht thelbësor: reformat duhet të jenë më të thella, të qëndrueshme dhe të pakthyeshme, jo thjesht të miratuara në letër.
Raporti njeh ritmin e negociatave, por kërkon prova në zbatim
Dokumenti vlerëson faktin që Shqipëria, vend kandidat që nga viti 2014, nisi negociatat e anëtarësimit në korrik 2022, përfundoi procesin e screening-ut në nëntor 2023 dhe hapi të gjithë grup-kapitujt e negociatave deri në nëntor 2025.
Por vetë raporti thekson se besueshmëria e procesit të zgjerimit nuk matet vetëm me ritmin formal të hapjes së kapitujve. Sipas Parlamentit Europian, progresi duhet të mbështetet te kushtëzimi i rreptë, merita dhe zbatimi efektiv i reformave. Kjo është një sinjal i qartë se shpejtësia procedurale nuk mjafton, nëse institucionet nuk prodhojnë rezultat të prekshëm.
Shqetësimet kryesore: zgjedhjet, korrupsioni dhe presioni mbi institucionet
Një nga pikat më të forta të raportit lidhet me procesin zgjedhor. Edhe pse kuadri zgjedhor konsiderohet përgjithësisht i përshtatshëm, dokumenti shpreh shqetësim për barazinë e kushteve në garë, keqpërdorimin e burimeve administrative, akuzat për blerje votash dhe presionin mbi votuesit.
Raporti kërkon reformë zgjedhore gjithëpërfshirëse dhe zbatim të plotë të rekomandimeve të OSBE/ODIHR dhe Komisionit të Venecias, duke nënvizuar se këto rekomandime ende nuk janë realizuar plotësisht.
Në të njëjtën linjë, korrupsioni përshkruhet si shqetësim serioz. Parlamenti Europian kërkon forcim të hetimeve dhe dënimeve, veçanërisht në nivele të larta, ndërsa nënvizon se lufta kundër korrupsionit mbetet vendimtare për besimin e qytetarëve dhe për vetë kredibilitetin e procesit të integrimit.
Drejtësia, media dhe administrata mbeten nën vëzhgim
Raporti përshëndet vijimin e reformës në drejtësi dhe procesin e vettingut, por evidenton edhe pengesa të vazhdueshme, si vonesat në trajtimin e çështjeve dhe përpjekjet për ndikim të padrejtë. Po ashtu kërkohet forcim i organeve të qeverisjes së drejtësisë, si edhe më shumë investim në infrastrukturë dhe dixhitalizim.
Një tjetër fushë e ndjeshme është liria e shprehjes dhe pluralizmi mediatik. Dokumenti kërkon mbrojtje më të fortë në këtë drejtim, çka tregon se standardet demokratike nuk konsiderohen të konsoliduara.
Edhe administrata publike nuk kalon pa vërejtje. Raporti njeh progres, por kërkon depolitizim, rekrutim mbi bazë merite, planifikim më të mirë të politikave dhe më shumë transparencë buxhetore.
Mesazhi politik i Brukselit: dera mbetet hapur, por me kushte
Parlamenti Europian përshëndet orientimin strategjik të Shqipërisë drejt BE-së dhe përputhjen e plotë me politikën e jashtme dhe të sigurisë të unionit. Gjithashtu vlerësohet ndihma financiare dhe teknike e BE-së, por raporti e lidh qartë këtë mbështetje me zbatimin real të reformave.
Dokumenti shpreh edhe shqetësim për polarizimin politik dhe diskursin përplasës, duke paralajmëruar se funksionimi i institucioneve demokratike dëmtohet kur përplasja politike zëvendëson standardin institucional. Në këtë kuptim, mesazhi që del nga raporti është i dyfishtë: Shqipëria ka ecur përpara në procesin formal të integrimit, por provimi i vërtetë mbetet te cilësia e shtetit dhe te aftësia për të kthyer reformat në realitet.
Raporti i miratuar në Komisionin e Jashtëm të PE-së do të kalojë tashmë në seancë plenare. Përtej formulimeve pozitive për ritmin e afrimit me BE-në, thelbi i dokumentit është më i ftohtë se triumfalizmi zyrtar: Shqipëria mund të ecë drejt anëtarësimit vetëm nëse adreson realisht korrupsionin, garanton zgjedhje me standard dhe forcon institucionet që sot vazhdojnë të mbeten nën dyshim.
Nëse këto reforma mbeten sërish në nivel deklarativ, afatet ambicioze për integrimin rrezikojnë të mbeten më shumë një objektiv politik sesa një rezultat i garantuar.