Kur Reforma Përplaset Me Pushtetin: A Po Rrëshqet Rama Drejt Një Modeli Autoritar?

Ka një moment në çdo demokraci kur gjuha e një lideri zbulon më shumë sesa politikat e tij. Fjalimi i zgjatur i Edi Ramës para grupit parlamentar socialist nuk ishte thjesht një mbrojtje politike e një zyrtareje nën presion. Ishte diçka më e thellë: një reflektim i mënyrës se si pushteti reagon kur institucionet fillojnë të veprojnë përtej zonës së tij të rehatisë.

Prej afro një dekade, reforma në drejtësi është paraqitur si rruga e pakthyeshme e Shqipërisë drejt standardeve europiane. Ngritja dhe fuqizimi i strukturave antikorrupsion u shfaqën si prova se epoka e të paprekshmëve kishte marrë fund. Premtimi ishte i qartë: askush nuk qëndron mbi ligjin.

Sot, ky premtim po testohet në nivelet më të larta të qeverisjes.

Në vend që të përgjigjej me qetësi institucionale ndaj zhvillimeve procedurale, kryeministri zgjodhi një përballje të maskuar si shqetësim. Ai nuk e hodhi poshtë reformën. Një hap i tillë do të ishte politikisht i kushtueshëm. Por ai e riformuloi debatin: drejtësia, sipas tij, po e tepron, po destabilizon qeverisjen, po cenon të drejtat, po prodhon “efekte anësore”.

Kjo është një strategji e njohur në sistemet ku pushteti kërkon të ruajë kontrollin pa u dukur se e bën këtë hapur: minohet besueshmëria e arbitrit, pa u prishur loja.

Modeli është i njohur në demokraci që rrëshqasin gradualisht drejt centralizimit. Liderët nuk i sulmojnë institucionet ballazi. Ata vënë në pikëpyetje balancën, profesionalizmin, proporcionalitetin. Flasin për nevojë “ribalancimi”. Theksojnë stabilitetin. Paraqiten si mbrojtës të rendit përballë kaosit.

Në këtë kontekst, mesazhi i Ramës bëhet më shqetësues. Duke u pozicionuar si figura e vetme që mund të ruajë njëkohësisht reformën dhe stabilitetin, ai e ngushton hapësirën mes shtetit dhe lidershipit personal. Nënteksti është i qartë: pa të, sistemi rrezikon të shpërbëhet; me të, ekuilibri ruhet.

Kjo nuk është demokraci institucionale. Ky është personalizim i shtetit.

Problemi më i madh nuk qëndron tek ironitë ndaj kundërshtarëve apo tek retorika e ashpër politike. Ato janë pjesë e zakonshme e debatit publik. Shqetësimi real qëndron në zhvendosjen nga mbrojtja e reformës tek menaxhimi i kufijve të saj. Kur pushteti ekzekutiv fillon të sugjerojë se deri ku duhet të shkojë një institucion i pavarur, parimi i ndarjes së pushteteve fillon të zbehet.

Demokracia nënkupton që pushteti të tolerojë parehatinë. Kërkon që liderët të pranojnë kontrollin edhe kur ai prek rrethin e tyre të afërt. Kërkon që mekanizmat e llogaridhënies të funksionojnë pa “kalibrime” politike. Nëse reagimi ndaj presionit institucional është delegjitimimi i tij, atëherë sistemi fillon të përkulet drejt kontrollit.

Ekziston edhe një ndryshim psikologjik i rëndësishëm. Kur një kryeministër sugjeron se prokurorët po e teprojnë, se arrestimet janë disproporcionale, se të drejtat janë në rrezik, mesazhi i nënkuptuar është i fuqishëm: problemi nuk është pushteti, por institucionet që e kontrollojnë atë. Nëse kjo narrativë përhapet, besimi publik tek organet e pavarura dobësohet. Dhe kur dobësohet besimi, politika fiton terren.

Kështu përparon autoritarizmi i butë: jo me goditje të menjëhershme, por me delegjitimim gradual dhe përqendrim të narrativës në një figurë të vetme.

Fjalimi i gjatë i Ramës nuk ishte vetëm për një çështje konkrete. Ishte për përcaktimin e kufijve të llogaridhënies. Nëse këta kufij fillojnë të formësohen nga retorika ekzekutive dhe jo nga procesi ligjor, Shqipëria rrezikon të hyjë në një fazë të re, ku reforma ekziston në emër, por funksionon brenda limiteve të toleruara politikisht.

Një lider demokrat i beson institucioneve edhe kur ato janë të papërshtatshme për të. Një lider me prirje autoritare i toleron ato vetëm kur janë të menaxhueshme.

Sot, pyetja që shtrohet për Shqipërinë është e drejtpërdrejtë: a është reforma në drejtësi një shtyllë e pavarur e shtetit, apo po bëhet subjekt i gravitetit të një lidershipi që nuk është gati të lëshojë kontrollin?

Përgjigjja do të përcaktojë nëse vendi do të thellojë pjekurinë demokratike, apo do të rrëshqasë në heshtje drejt një sistemi ku pushteti flet për reformë, ndërsa në praktikë riformulon kufijtë e saj.