Ajo që deri dje paraqitej si një përplasje e brendshme politike mes SPAK dhe qeverisë, sot është kthyer në një krizë ndërkombëtare me pasoja direkte për të ardhmen europiane të Shqipërisë. Vendimi i mazhorancës për të rrëzuar arrestimin e Belinda Ballukut nuk ka mbetur një episod i zakonshëm parlamentar, por është lexuar në Bruksel si një sinjal alarmi për kapjen politike të drejtësisë.
Në mbledhjet e fundit në strukturat e Bashkimit Europian, konkretisht në COELA, ku diskutohet procesi i zgjerimit, nëntë shtete anëtare kanë ngritur rezerva serioze që praktikisht kanë ngrirë avancimin e negociatave të Shqipërisë. Gjermania, Holanda, Suedia, Austria, Finlanda, Polonia, Greqia, Bullgaria dhe Luksemburgu nuk janë më të bindura se Shqipëria ka përmbushur kushtet minimale për të ecur përpara.
Ky nuk është më një debat teknik. Është një mosbesim politik i hapur ndaj mënyrës se si funksionon shteti i së drejtës në Shqipëri.
Në qendër të kësaj krize qëndron një moment i vetëm: votimi i 12 marsit, kur Edi Rama përdori shumicën parlamentare për të bllokuar kërkesën e SPAK për arrestimin e Belinda Ballukut. Një vendim që u paralajmërua nga partnerët ndërkombëtarë si një vijë e kuqe, por që u injorua nga qeveria.
Sot, pasojat janë konkrete. Shqipëria nuk po vlerësohet më vetëm mbi bazën e reformave të shkruara në letër, por mbi mënyrën se si ato zbatohen në praktikë. Dhe pikërisht këtu, sipas vendeve skeptike, sistemi dështon.
Edhe pse Komisioni Europian ka dhënë një vlerësim teknik pozitiv dhe ka mbrojtur idenë se Shqipëria ka bërë mjaftueshëm për të kaluar fazat ndërmjetëse të Grupkapitullit 1, kjo nuk mjafton. Sepse në Bashkimin Europian, vendimet nuk merren vetëm mbi raporte teknike, por mbi besim politik. Dhe ky besim, sipas zhvillimeve të fundit, është thyer.
Në diskutimet e Brukselit janë ngritur shqetësime konkrete për funksionimin e institucioneve demokratike, për konfiskimin e pasurive, për lirinë e shprehjes dhe për luftën kundër korrupsionit. Por në thelb, të gjitha këto bashkohen në një pikë të vetme: a është drejtësia në Shqipëri e pavarur, apo e kontrolluar nga politika?
Rasti Balluku është bërë simboli i kësaj dileme.
Në kontrast të fortë me Shqipërinë, Mali i Zi ka avancuar në negociata, duke kaluar filtrin IBAR dhe duke marrë dritën jeshile për hapa të mëtejshëm. Ky krahasim e bën situatën edhe më të rëndë për Tiranën, sepse tregon qartë se problemi nuk është procesi i zgjerimit, por mënyra se si Shqipëria po menaxhon standardet.
Ndërkohë, në Tiranë, kryeministri vijon të mbajë një retorikë optimiste, duke folur për “derën e hapur” të Bashkimit Europian. Por realiteti në Bruksel është krejt tjetër. Dera nuk është thjesht në rrezik të mbyllet; për momentin, ajo është ndalur.
Nga ana tjetër, opozita e ka lexuar këtë situatë si një bllokim të drejtpërdrejtë të shkaktuar nga ndërhyrja politike në drejtësi dhe mbrojtja e figurave të akuzuara për korrupsion. Por përtej debatit politik të brendshëm, mesazhi që vjen nga Bashkimi Europian është shumë më i qartë dhe më i ftohtë: pa besim, nuk ka negociata.
Procesi tani hyn në një fazë të re diskutimesh, ku më shumë pyetje, më shumë kushte dhe më shumë verifikime do të vendosen mbi Shqipërinë. Por ajo që ka ndryshuar është klima. Nga një proces që shihej si teknik dhe progresiv, negociatat janë kthyer në një test politik, ku çdo vendim i brendshëm matet me pasoja ndërkombëtare.
Në fund, kjo nuk është më thjesht çështja e një emri apo e një votimi. Është një provë se sa seriozisht e merr Shqipëria rrugën drejt Bashkimit Europian.
Dhe sot, sipas sinjaleve që vijnë nga Brukseli, përgjigjja është e qartë: jo mjaftueshëm.