Historiani Pëllumb Xhufi e ka paraqitur Rexhep Qosjen si një nga figurat më me ndikim në zhvillimet politike e kombëtare të Kosovës, duke i atribuar rol nga frymëzimi i protestave studentore të vitit 1981 deri te orientimi i delegacionit shqiptar në Rambuje. Vlerësimet janë dhënë nga Xhufi dhe mbeten pjesë e interpretimit të tij për peshën historike të akademikut.
Xhufi: Qosja ishte zë i mendimit kritik
Sipas historianit Pëllumb Xhufi, Rexhep Qosja ishte një zë i fortë i mendimit kritik dhe një mbështetës i palëkundur i çështjes kombëtare. Ai e lidh këtë angazhim edhe me periudhën 1972–1981, kur Qosja drejtonte Institutin e Albanologjisë.
paragraphs
Nga protestat studentore te lëvizja gjithëpopullore
Sipas rrëfimit të Xhufit, Instituti i Albanologjisë u kthye në një qendër ku u formësua ndërgjegjja kombëtare dhe ku nisën lëvizje me ndikim të madh politik e shoqëror.
Ai kujton se vetë Qosja kishte treguar se, kur mori vesh për nisjen e lëvizjeve të studentëve në Prishtinë, kishte dashur të shkonte, por kishte pasur frikë. Në interpretimin e Xhufit, kjo tregonte se akademiku nuk përpiqej të fshihte as dobësitë personale.
Mbështetja për UÇK-në dhe incidenti i vitit 1999
Xhufi pretendon se Qosja ishte ndër të parët që e përqafoi me entuziazëm Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës dhe se kishte lidhje me luftëtarët e saj.
Ai solli edhe një episod nga viti 1999, duke thënë se jeta e Qoses ishte vënë në rrezik. Sipas tij, në zyrën e akademikut në Institutin Albanologjik ndodhet ende portreti i Naim Frashërit i shpuar me bajonetë, pas hyrjes së forcave serbe në atë ambient.
Rambujeja dhe tërheqja nga politika aktive
Për Konferencën e Rambujesë, Xhufi e konsideron Qosjen një pikë referimi për delegacionin shqiptar, duke thënë se ai kishte rol orientues në vendimet që merreshin.
Pas luftës, sipas tij, Qosja u përfshi në jetën politike përmes një grupimi të quajtur 'Partia Parlamentare', me synimin për të afruar intelektualët në proceset që po hapeshin në Kosovë. Nisma, sipas Xhufit, nuk pati ecuri dhe më pas akademiku iu rikthye publicistikës dhe krijimtarisë letrare.
Lidhja me vendlindjen
Xhufi tha gjithashtu se Qosja i kishte rrënjët fort në Vuthaj të Gucisë, ku kthehej pothuajse çdo verë.
Sipas tij, qëndrimi atje kishte për akademikun edhe një domethënie personale, si një rikthim i vazhdueshëm në vendin që ai e shihte si burim qetësie, por edhe si një hapësirë që po përballet me zbrazje të popullsisë.
Vlerësimet e Pëllumb Xhufit e vendosin Rexhep Qosjen në qendër të disa prej momenteve më të rëndësishme të historisë së afërt të Kosovës, nga lëvizja studentore te lufta dhe Rambujeja.
Megjithatë, këto mbeten qëndrime dhe interpretime të historianit për rolin e akademikut, në një debat ku pesha e figurave publike shpesh lexohet ndryshe nga aktorë të ndryshëm politikë e historikë.