Shqipëria rezulton mes vendeve që e kanë ndjerë më pak tronditjen e fundit në tregjet europiane të energjisë, por jo sepse sistemi është i imunizuar. Sipas një analize të Reuters, pesha dominuese e hidrocentraleve në prodhimin vendas ka frenuar rritjen e çmimeve me shumicë, ndërsa vetë institucionet pranojnë se presioni real po zhvendoset te importet dhe te buxheti publik.
Drini si amortizator, por jo si garanci absolute
Lumi Drin dhe kaskada e hidrocentraleve në veri po funksionojnë si mburoja kryesore e Shqipërisë përballë valës së rritjes së çmimeve të energjisë në Europë. Sipas materialit të Reuters, mbi 90% e prodhimit vendas të energjisë elektrike mbulohet nga hidroenergjetika, çka ka ndihmuar në mbajtjen nën kontroll të çmimeve me shumicë.
Krahasimi europian nxjerr në pah varësinë nga gazi
Analiza vëren se vendet me varësi të lartë nga gazi dhe nafta kanë pësuar goditje më të forta pas sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit më 28 shkurt. Italia, që prodhon mbi 40% të energjisë nga gazi, ka parë rritje mbi 20% të kontratës bazë të energjisë që nga nisja e luftës, ndërsa Gjermania mbi 15%.
Në anën tjetër, Franca me bazë të fortë bërthamore dhe Spanja me peshë të lartë të energjisë së rinovueshme kanë rezultuar më pak të ekspozuara. Sipas Reuters, edhe Shqipëria regjistroi në mars çmime mesatare më të ulëta se një vit më parë, pikërisht për shkak të kapacitetit të madh hidroenergjetik.
Qeveria pranon koston që nuk duket menjëherë në faturë
Megjithatë, tabloja nuk paraqitet aq e qetë sa mund të sugjerojë krahasimi i çmimeve. Sipas versionit të Ministrisë së Energjisë, Shqipëria vijon të importojë energji kur kërkesa rritet dhe konsumatorët mbrohen përmes subvencioneve shtetërore.
Vetë ministria, cituar nga Reuters, pranon se konflikti me Iranin ka shtuar presionin “prapa skenave”, sidomos mbi financat publike. Me fjalë të tjera, një pjesë e kostos nuk shfaqet menjëherë te faturat e familjeve, por mund të transferohet te buxheti i shtetit.
Kriza nuk është mbyllur, vetëm është zbutur përkohësisht
Analistët e cituar në raport paralajmërojnë se goditjet për konsumatorët zakonisht vijnë me vonesë, pasi lëvizjet në tregjet me shumicë kërkojnë kohë për t’u reflektuar në faturat finale. Në këtë sfond, Komisioni Europian po shqyrton ulje taksash për energjinë elektrike, por kjo mund të rrisë më tej barrën fiskale për shtetet.
Pikërisht këtu qëndron edhe kufiri i avantazhit shqiptar: prodhimi i lartë nga burime të rinovueshme e zbut krizën, por nuk e fshin varësinë nga moti, importet dhe ndërhyrja publike. Pra, sistemi mund të duket i qëndrueshëm në sipërfaqe, ndërsa kostoja reale shtyhet në kohë ose shpërndahet te financat publike.
Në thelb, analiza e Reuters e vendos Shqipërinë në një pozicion relativisht më të favorshëm se disa ekonomi të mëdha europiane të varura nga gazi. Por avantazhi i hidroenergjetikës nuk duhet lexuar si siguri e plotë.
Kur vetë institucionet pranojnë presion mbi buxhetin dhe nevojë për importe në periudha të caktuara, pyetja nuk është vetëm sa u rrit çmimi sot, por kush do ta paguajë koston e vonuar nesër.