Një ceremoni përkujtimore e zhvilluar në Shkup nga ministri i Mbrojtjes i Maqedonisë së Veriut, Vlado Misajlovski, ka nxitur reagime për shkak të mesazhit që përcjell memoriali para të cilit u vendosën homazhet. Në pllakën përkujtimore, shqiptarët e përfshirë në konfliktin e vitit 2001 cilësohen si “terroristë” — një formulim që, përtej ceremonialit zyrtar, rikthen një gjuhë përçarëse në një çështje ende të ndjeshme.
Ceremonia dhe memoriali që hapi polemika
Sipas njoftimit publik të ministrit, ceremonia u mbajt para memorialit të Batalionit të Forcave Speciale, në nderim të katër pjesëtarëve të ushtrisë së vrarë në Vejcë në vitin 2001.
Problemi që del nga vetë pamjet dhe përshkrimi i memorialit lidhet me gjuhën e përdorur në pllakën përkujtimore, ku shqiptarët e përfshirë në konflikt etiketohen si “terroristë”. Në një realitet ku konflikti i asaj kohe la viktima nga të dyja palët, ky formulim nuk shihet si thjesht kujtesë historike, por si pozicionim politik dhe institucional.
Një gjuhë që bie ndesh me frymën e Ohrit
Pikërisht këtu qëndron shqetësimi kryesor: përdorimi i një etikete të tillë në një ceremoni shtetërore rrezikon të minojë frymën e Marrëveshjes së Ohrit, e cila u paraqit si baza për të lënë pas gjuhën e armiqësisë dhe për të ndërtuar bashkëjetesë.
Kur një përfaqësues i lartë i qeverisë merr pjesë në një akt zyrtar përpara një memoriali me këtë përmbajtje, çështja nuk mbetet më vetëm historike. Ajo kthehet në një mesazh aktual, me peshë institucionale, për mënyrën se si shteti zgjedh të kujtojë konfliktin dhe palët e tij.
Çfarë deklaroi ministri
Në reagimin e tij publik, Misajlovski shkroi se ceremonia u zhvillua “me respekt të thellë” për katër pjesëtarët e ushtrisë: Robert Petkovskin, Boban Trajkovskin, Mile Janevskin dhe Igor Kosteskin.
Sipas versionit të publikuar prej tij, 25 vjet më parë katër anëtarët e ushtrisë, së bashku me katër pjesëtarë të Ministrisë së Brendshme, “humbën tragjikisht jetën duke mbrojtur atdhenë e tyre” pranë Vejçes. Ai e cilësoi sakrificën e tyre si pjesë të përhershme të kujtesës kolektive dhe shtoi se guximi i tyre “na obligon të kujtojmë, respektojmë dhe ruajmë atdhenë”.
Përtej homazhit, debati mbetet i hapur
Edhe pse nderimi për të vrarët paraqitet nga autoritetet si akt përkujtimor, përmbajtja e memorialit e vendos ngjarjen në një terren shumë më të ndjeshëm. Në vende me plagë të hapura etnike dhe politike, gjuha e përdorur nga institucionet ka peshë më të madhe se ceremonia vetë.
Deri tani, materiali burimor nuk sjell ndonjë sqarim shtesë nga autoritetet për formulimin në pllakë apo për arsyen pse një memorial me një etiketim të tillë vazhdon të shërbejë si skenë e ceremonive zyrtare.
Ngjarja në Shkup e rikthen në qendër një pyetje që mbetet e hapur prej vitesh: nëse pajtimi shpallet si parim shtetëror, pse memorialet dhe ceremonitë zyrtare vazhdojnë të përdorin gjuhë që ushqen ndarje?
Për sa kohë institucionet nuk japin shpjegime për këtë standard, çdo homazh i tillë rrezikon të lexohet jo vetëm si kujtesë për viktimat, por edhe si riafirmim i një narrative përjashtuese.