TIRANË – Kryeministri Edi Rama vendosi t’i përgjigjet organizatës Reporterët Pa Kufij jo me reforma, transparencë apo garanci institucionale për median, por me një prezantim statistikash të prodhuara nga një platformë me inteligjencë artificiale dhe të publikuara në dy faqe Netlify. Një reagim që më shumë ngjante me demo startup-i sesa me qëndrimin zyrtar të një kryeministri ndaj një prej organizatave më të njohura ndërkombëtare për lirinë e shtypit.
Thelbi i argumentit të Ramës është i thjeshtë: “Si mund të ketë problem media në Shqipëri kur opozita del më shumë në televizione dhe kritikat ndaj qeverisë dominojnë titujt?” Në pamje të parë tingëllon bindëse. Por vetëm në pamje të parë.
Sepse liria e medias nuk matet me numrin e sharjeve ndaj qeverisë. Nuk matet me sa herë përmendet opozita në portale apo me sa tituj kritikë qarkullojnë online. Nëse do të ishte kaq e thjeshtë, atëherë çdo vend me debate të ashpra televizive do të quhej automatikisht demokraci model.
Problemi është shumë më i thellë.
Reporterët Pa Kufij dhe organizata të tjera ndërkombëtare flasin për kontroll ekonomik, përqendrim pronësie, varësi financiare, presion indirekt, vetëcensurë dhe marrëdhënie klienteliste mes pushtetit dhe mediave. Janë çështje strukturore, jo matematikë klikimesh.
Një media mund të publikojë 100 tituj kundër qeverisë dhe sërish të funksionojë në një sistem ku mbijetesa ekonomike varet nga lidhjet me pushtetin. Mund të ketë studio plot me britma opozitare në darkë dhe megjithatë gazetarët të ndihen të pasigurt për vendin e punës, pronarët të jenë të lidhur me interesa politike apo bizneset e mëdha të ndikohen nga kontratat shtetërore.
Kjo është arsyeja pse argumenti i Ramës duket më shumë propagandistik sesa serioz.
Madje vetë forma e reagimit krijon një problem tjetër: një kryeministër që përdor grafikë AI dhe analiza sentimenti për të provuar se “shani sa të doni, pra jeni të lirë”, nuk projekton siguri demokratike. Projekton nervozizëm politik.
Sepse një qeveri e bindur për standardet demokratike zakonisht i përgjigjet kritikës me reforma dhe transparencë, jo me dashboard-e numerike që matin sa herë është përmendur opozita në tituj.
Ironia është se vetë reagimi i Ramës i jep më shumë peshë kritikave ndaj tij. Kur një kryeministër hyn personalisht në debat me një organizatë ndërkombëtare duke numëruar citate televizive dhe “ton kritik”, krijohet përshtypja se pushteti po përpiqet të kontrollojë narrativën deri në nivelin e perceptimit publik.
Dhe këtu lind pyetja reale: nëse situata është kaq normale sa pretendon qeveria, pse ekziston nevoja për një kundërofensivë kaq e personalizuar, emocionale dhe mediatike ndaj çdo raporti kritik?
Në fund, problemi më i madh nuk është as platforma AI dhe as statistikat. Problemi është mentaliteti që duket pas tyre: ideja se liria e medias mund të reduktohet në një tabelë Excel me numërim titujsh.
Demokracia nuk funksionon kështu.
Një media është e lirë jo vetëm kur kritikon, por kur mund të kritikojë pa frikë ekonomike, pa presion politik, pa varësi strukturore dhe pa ndjesinë se pushteti monitoron çdo centimetër të hapësirës publike.
Dhe pikërisht aty vazhdon debati që asnjë grafik AI nuk mund ta mbyllë.