Ish-ministri i Shëndetësisë Ilir Beqaj ka dalë kundër mënyrës si, sipas tij, po lexohet dhe zbatohet neni 426/a i Kodit të Procedurës Penale në gjykatat e Apelit. Në një deklaratë të shpërndarë nga avokati i tij, ai paralajmëron se vendosja e një minutazhi për mbrojtjen, pa arsyetim të individualizuar për çdo çështje, mund ta kthejë të drejtën për t’u dëgjuar në një formalitet bosh.
Çfarë kundërshton Beqaj
Sipas qëndrimit të bërë publik nga mbrojtja e tij, problemi nuk qëndron thjesht te administrimi i seancës, por te rreziku që kufizimi kohor të përdoret pa standard të qartë dhe pa shpjegim konkret nga gjykata.
Beqaj argumenton se pika 6 e nenit 426/a, e cila i lejon gjykatës të kërkojë paraqitje të përmbledhur të pretendimeve dhe të caktojë kohën që e vlerëson të mjaftueshme, nuk mund të lexohet si një autorizim i lirë për kufizime të përgjithshme apo të paarsyetuara.
Pse fokusi është te Apeli
Në argumentimin e tij, Apeli paraqitet si një hallkë vendimtare e procesit penal, pasi është shkalla ku mund të diskutohen ende çështje fakti, prova, fajësia, cilësimi juridik dhe dënimi.
Pikërisht për këtë arsye, sipas versionit të paraqitur nga Beqaj, kufizimi i fjalës së mbrojtjes prek drejtpërdrejt të drejtën për mbrojtje efektive, të drejtën për t’u dëgjuar dhe vetë standardin e procesit të rregullt ligjor.
Dyshimet për kushtetutshmërinë
Beqaj ngre pikëpyetje të drejtpërdrejta për rastet kur gjykata i cakton mbrojtjes një kohë të caktuar, për shembull 10 minuta, pa shpjeguar pse kjo kohë konsiderohet e mjaftueshme për çështjen konkrete. Sipas tij, pa një arsyetim të tillë, diskrecioni gjyqësor mbetet i pakontrollueshëm dhe rrezikon të rrëshqasë në arbitraritet.
Në deklaratë përmenden si bazë nenet 17, 31, 33, 42, 43 dhe 142 të Kushtetutës, si edhe neni 6 i Konventës Europiane për të Drejtat e Njeriut dhe neni 2 i Protokollit nr. 7. Sipas këtij interpretimi, çdo kufizim duhet të jetë proporcional, i arsyetuar dhe të mos cenojë thelbin e së drejtës së mbrojtjes.
Kushtet minimale që, sipas tij, duhen respektuar
Sipas deklaratës së shpërndarë nga avokati, kufizimi kohor në Apel mund të konsiderohet i pranueshëm vetëm kur është i individualizuar sipas çështjes, i arsyetuar qartë dhe në raport me kompleksitetin e dosjes.
Po ashtu, ai kërkon që kufizimi të mos pengojë paraqitjen e thelbit të mbrojtjes, të lejojë replikë kur është e nevojshme dhe të pasqyrohet në procesverbal, sidomos në rastet kur pala kundërshton ose kërkon kohë shtesë.
Sulm edhe ndaj mënyrës si është trajtuar reforma
Në të njëjtin reagim, Beqaj shkon më tej duke vënë në shënjestër edhe paketën e ashtuquajtur të Reformës në Drejtësi. Sipas tij, pas një dekade zbatimi, ka arsye për vlerësim, rishikim dhe korrigjime, jo vetëm për problemet e zbatimit, por edhe për vetë dispozitat e miratuara.
Ky është një qëndrim politik dhe juridik që vjen nga një palë e interesuar në proces, por debati që ngre mbetet i ndjeshëm: deri ku mund të shkojë gjykata në emër të efikasitetit procedural, pa cenuar garancitë themelore të mbrojtjes?
Në thelb, reagimi i Beqajt nuk sfidon vetëm një praktikë procedurale, por hap një debat më të gjerë për balancën mes administrimit të seancave dhe të drejtave kushtetuese të të pandehurit.
Mbetet për t’u parë nëse këto shqetësime do të trajtohen nga gjykatat dhe institucionet e drejtësisë si një alarm real për standardet e procesit, apo do të kalojnë si një kundërshti e radhës nga brenda një dosjeje penale.