Mbretëria e Bashkuar dhe dhjetëra vende europiane kanë firmosur një deklaratë të përbashkët që, sipas versionit zyrtar, synon t’u japë shteteve më shumë dorë të lirë për largimin e emigrantëve të paligjshëm. Dokumenti shkon përtej retorikës së zakonshme për kontrollin e kufijve dhe i dërgon një mesazh të drejtpërdrejtë Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut: të tregojë më shumë fleksibilitet në çështjet e migracionit dhe deportimit.
Një deklaratë politike me objektiv të qartë
Marrëveshja u prezantua në një samit në Moldavi dhe paralajmëron, sipas tekstit të saj, se demokracitë europiane mund të vihen në rrezik nëse shtetet nuk reagojnë më fort ndaj kontrabandës së njerëzve dhe presioneve migratore.
Në thelb, deklarata u kërkon gjyqtarëve në Strasburg më shumë hapësirë për t’u lënë vendeve anëtare dorë më të lirë në vendimet për migracionin, duke marrë në konsideratë interesin publik dhe sigurinë kombëtare. Edhe pse dokumenti nuk ndryshon Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut, ai shihet si një sinjal i fortë politik për mënyrën se si kërkohet të interpretohen këto çështje në vijim.
Çfarë kërkojnë qeveritë europiane
Sipas BBC, deklarata është nënshkruar nga 46 vendet anëtare të Këshillit të Evropës, organizata që mbikëqyr gjykatën e Strasburgut dhe që funksionon veçmas nga Bashkimi Europian.
Në dokument theksohet se shtetet kanë “të drejtën sovrane” për të përcaktuar politikat e tyre të emigracionit dhe për të larguar shtetas të huaj kur, sipas tyre, kjo është në interes të publikut. Ky formulim tregon qartë përpjekjen e qeverive për të zgjeruar kufijtë e veprimit të tyre në raport me kontrollin gjyqësor ndërkombëtar.
Qendrat jashtë Europës dhe modeli që po testohet
Një pjesë e rëndësishme e deklaratës mbështet edhe mundësinë e krijimit të “qendrave të kthimit” jashtë Europës për migrantët të cilëve u është refuzuar qëndrimi. Kjo është një nga pikat më të debatueshme të dokumentit, pasi prek drejtpërdrejt mënyrën se si shtetet kërkojnë të zhvendosin barrën e menaxhimit të migracionit.
Italia tashmë ka arritur një marrëveshje me Shqipërinë për strehimin e disa migrantëve të kapur gjatë rrugës drejt territorit italian. Edhe Mbretëria e Bashkuar, sipas materialit burimor, po shqyrton modele të ngjashme, ndonëse deri tani nuk ka finalizuar marrëveshje konkrete.
Të drejtat e njeriut në provë
Deklarata trajton edhe deportimet drejt vendeve me standarde më të dobëta sociale apo shëndetësore. Sipas saj, gjykatat nuk duhet t’i ndalojnë automatikisht këto largime vetëm pse kushtet në vendin pritës janë më të dobëta se në Europë.
Megjithatë, dokumenti rithekson se ndalimi i torturës dhe trajtimit çnjerëzor mbetet absolut sipas Nenit 3 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Kjo tregon se, pavarësisht presionit për ashpërsim, ekzistojnë kufij ligjorë që formalisht nuk preken.
Kritikët paralajmërojnë se formulimi i marrëveshjes mund të dobësojë mbrojtjen e të drejtave të njeriut. Ata vënë në dyshim edhe efektin real të deklaratës, duke argumentuar se gjyqtarët e Strasburgut mund të mos e marrin fare parasysh në vendimmarrjet e tyre.
Për momentin, dokumenti nuk ndryshon rregullat bazë të Konventës, por e bën më të qartë drejtimin politik që po ndjekin një pjesë e qeverive europiane: më shumë kompetenca për deportime dhe më pak kufizime nga gjykatat ndërkombëtare.
Nëse ky presion politik do të përkthehet në praktikë gjyqësore apo në politika më të ashpra në terren, mbetet ende për t’u parë.