Hetimi ndaj drejtueses së SHISH-it, Vlora Hyseni, nuk po ngre vetëm pyetje penale. Në qendër të debatit është edhe mënyra si një zyrtare e ardhur nga strukturat e inteligjencës në Kosovë kaloi brenda një kohe të shkurtër nga këshilltare e kryeministrit në krye të shërbimit inteligjent shqiptar, ndërsa tani përballet me akuza që, sipas versionit zyrtar, lidhen me përkrahjen e autorit të krimit dhe zbulimin e akteve ose të dhënave sekrete.
Nga inteligjenca në Kosovë te drejtimi i SHISH-it
Vlora Hyseni kishte mbajtur më herët detyrën e zëvendësdrejtores së AKI-së në Kosovë. Në qershor 2021 ajo u largua nga posti, ndërsa arsyeja e largimit nuk u bë publike.
Dy muaj më pas, ajo u afrua në Shqipëri si këshilltare për çështjet e sigurisë pranë kryeministrit Edi Rama. Në vitin 2023 u propozua për të drejtuar SHISH-in dhe më pas u dekretua nga Presidenti.
Pikërisht kjo rrugë e shpejtë drejt një prej posteve më të ndjeshme të shtetit po rikthehet sot në qendër të vëmendjes publike dhe institucionale.
Hetimi i SPAK-ut dhe arresti në mungesë
Sipas akuzave të ngritura nga SPAK-u, Hyseni hetohet për çështje që lidhen me përkrahjen e autorit të krimit dhe zbulimin e akteve ose të dhënave sekrete. Këto janë pretendime të prokurorisë dhe jo fajësi e provuar me vendim të formës së prerë.
Më 22 shtator, ndaj saj u caktua masa e arrestit në shtëpi dhe u pezullua nga detyra. Në atë moment ajo nuk ndodhej në Shqipëri, por në Baku, ku merrte pjesë në një forum ndërkombëtar për luftën kundër terrorizmit.
Masa nuk u ekzekutua menjëherë për shkak se ndodhej jashtë vendit. Më pas, ajo u kthye dhe iu dorëzua autoriteteve shqiptare në kufirin Kosovë-Shqipëri.
Pyetja që shkon përtej çështjes penale
Rasti nuk kufizohet vetëm te hetimi ndaj një zyrtareje të lartë. Në planin institucional, pyetja më e fortë është si funksionuan filtrat e sigurisë dhe kush mori përgjegjësinë për të garantuar se emërimi në krye të SHISH-it kaloi çdo verifikim të nevojshëm.
Kur bëhet fjalë për drejtimin e një shërbimi inteligjent, debati nuk mbaron te CV-ja apo te vendimmarrja politike. Në fokus hyn edhe certifikata e sigurisë, procedurat e kontrollit dhe besueshmëria e gjithë zinxhirit institucional që e prodhon këtë vendim.
Nëse këto procedura kanë funksionuar siç duhet, atëherë institucionet duhet ta sqarojnë publikisht. Nëse jo, çështja nuk rëndon vetëm mbi personin nën hetim, por edhe mbi ata që e promovuan dhe e miratuan në një detyrë kaq të ndjeshme.
Pasojat për SHISH-in dhe marrëdhëniet me partnerët
Një tjetër pikë e debatit lidhet me efektin që një hetim i tillë mund të ketë mbi marrëdhëniet e SHISH-it me shërbimet partnere, sidomos kur bëhet fjalë për një institucion që operon mbi bazën e besimit dhe shkëmbimit të informacionit të ndjeshëm.
Eksperti i sigurisë Xhavit Shala ka ngritur shqetësimin se një rast i tillë mund të ketë ndikim reputacional dhe institucional, duke argumentuar se një administrim ndryshe i situatës mund të kishte shmangur një pjesë të kostos për institucionin.
Kjo e bën çështjen më të gjerë se një dosje penale individuale: ajo prek mënyrën si shteti menaxhon krizën në një nga hallkat më delikate të sigurisë kombëtare.
Në fund, mbeten dy pyetje të ndara, por të lidhura fort me njëra-tjetrën. E para është juridike: çfarë përgjegjësie ka realisht Vlora Hyseni dhe çfarë do të provohet në gjykatë.
E dyta është politike dhe institucionale: si u bë i mundur ky emërim dhe kush mban përgjegjësi për verifikimet e sigurisë në një post kaq të lartë. Pikërisht këtu nis problemi që nuk zgjidhet vetëm me një masë sigurie apo me një dekret shkarkimi.