Shqipëria mund të përfshihet në një skemë të re të Bashkimit Europian për qasje graduale në tregun e përbashkët, por pa garanci automatike dhe pa anashkaluar filtrat politikë të unionit. Sipas draftit të Komisionit Europian, nisma prek nëntë vende kandidate dhe lidhet drejtpërdrejt me ritmin real të reformave në secilin shtet.
Një propozim i ri për vendet kandidate
Komisioni Europian ka propozuar krijimin e një tregu të përbashkët për nëntë shtete kandidate për anëtarësim në BE, ku përfshihet edhe Shqipëria. Dokumenti bën pjesë në ndryshimet e propozuara për politikën e zgjerimit dhe pritet të miratohet ose publikohet më 6 tetor, pas mbledhjes njëjavore të Kolegjiumit të Komisionit në Strasburg.
Sipas versionit të paraqitur, tregu i përbashkët konsiderohet nga Brukseli si një nga instrumentet kryesore për të nxitur prosperitetin dhe afrimin ekonomik të vendeve kandidate me unionin. Megjithatë, kjo mbetet një nismë në fazë politike dhe jo një e drejtë e fituar paraprakisht për vendet që synojnë anëtarësimin.
Çfarë do të thotë qasje në tregun e përbashkët
Tregu i përbashkët i BE-së është hapësira ku mallrat, shërbimet, njerëzit dhe kapitali qarkullojnë lirshëm. Deri më tani, kjo qasje e plotë ka qenë e mundur vetëm pas anëtarësimit formal në union.
Propozimi i ri synon të hapë mundësi graduale edhe përpara anëtarësimit, por vetëm nëse plotësohen kushte konkrete. Kjo do të thotë se Shqipëria dhe vendet e tjera nuk marrin automatikisht përfitimet e tregut të përbashkët vetëm sepse mbajnë statusin e kandidatit.
Asgjë nuk hyn në fuqi pa miratimin e shteteve anëtare
Edhe nëse Komisioni Europian e çon përpara këtë linjë, zbatimi i saj kërkon miratim formal dhe pajtueshmëri nga të gjitha shtetet anëtare të BE-së. Kjo e bën procesin jo vetëm teknik, por thellësisht politik, me një numër filtrash që mund ta ngadalësojnë ose kufizojnë nismën.
Dokumenti pritet të shërbejë si bazë për diskutimet strategjike të liderëve europianë në samitin e 15-16 tetorit në Bruksel, ku zgjerimi i unionit do të jetë një nga temat qendrore.
Shqipëria mes 9 vendeve, por me kusht reformash
Në listën e vendeve të përfshira janë Shqipëria, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Serbia, Bosnje e Hercegovina, Gjeorgjia, Turqia, Moldavia dhe Ukraina. Sipas draftit, qasja në tregun e përbashkët lidhet qartë me përparimin konkret të secilit vend në procesin e reformave.
Në dokument thuhet se “përparimi i krahasueshëm duhet të çojë në mundësi të krahasueshme”, ndërsa instrumentet ekzistuese parashikohet të zgjerohen gradualisht në varësi të gatishmërisë reale të çdo shteti. Po ashtu, drafti përmend edhe mekanizma mbrojtës kundër ngecjes në reforma, çka nënkupton se përfitimet e fituara mund të mos jenë të pakthyeshme.
Për Shqipërinë, nisma tingëllon si një hap i mundshëm drejt afrimit ekonomik me BE-në, por jo si një derë e hapur pa kushte. Thelbi i propozimit mbetet i njëjtë: çdo avancim do të varet nga reformat, nga vlerësimi i Brukselit dhe nga vullneti politik i vendeve anëtare.