Komiteti Shqiptar i Helsinkit ka hedhur dyshime serioze mbi mënyrën si u krye transferimi i Erion Veliajt nga Durrësi në Fier, duke vënë në pikëpyetje jo vetëm arsyetimin e lëvizjes, por edhe respektimin e të drejtave bazë gjatë paraburgimit. Në fokus janë një urdhër i klasifikuar me motiv të përgjithshëm “për arsye sigurie”, pamundësia për të kontaktuar familjen dhe vonesat në trajtimin shëndetësor.
Monitorimi në IEVP Fier dhe pikat kryesore të shqetësimit
Në deklaratën e publikuar, KShH bën të ditur se më 30 tetor ka zhvilluar një mision monitorimi në IEVP Fier, ku përfaqësuesit e tij kanë takuar Veliajn në mënyrë konfidenciale, kanë inspektuar ambientet dhe janë takuar me drejtuesit e institucionit.
Sipas KShH-së, nga verifikimet janë evidentuar probleme që lidhen me procedurën e transferimit, kufizimin e komunikimeve me familjarët, mungesën e dokumentacionit mjekësor dhe kushtet e sigurisë në institucion.
Urdhri i transferimit, i kufizuar për dy vjet
Një nga çështjet më të ndjeshme lidhet me vetë urdhrin e transferimit. Sipas KShH-së, monitoruesi arriti ta këqyrte dokumentin vetëm për një kohë të kufizuar, ndërsa në të motivi i lëvizjes ishte shënuar në mënyrë të përgjithshme si “për arsye sigurie”. Urdhri mbante edhe klasifikimin “i kufizuar”, me afat deri në dy vjet.
KShH vlerëson se transferimi për arsye sigurie parashikohet nga ligji, por kjo nuk e përjashton detyrimin që vendimi të mbështetet në rrethana konkrete, të dokumentuara dhe të verifikueshme. Sipas këtij qëndrimi, klasifikimi i një akti administrativ nuk duhet të kthehet në pengesë për njohjen e arsyes thelbësore të vendimit dhe për ushtrimin e të drejtës së ankimit në gjykatë.
Organizata ngre edhe një pikëpyetje më të gjerë: nëse klasifikimi i këtij urdhri ka bazë të qartë ligjore, duke theksuar se siguria e një burgu dhe siguria kombëtare nuk janë automatikisht e njëjta gjë.
Telefonatat e bllokuara dhe komunikimi me familjen
Sipas deklaratës, dy ditë pas transferimit Veliaj nuk kishte mundur të realizonte komunikime telefonike me familjarët dhe persona të tjerë me të cilët kërkonte të kontaktonte. Shkaku, sipas drejtuesve të IEVP Fier, ishte nevoja për miratimin e një liste të re numrash dhe përfundimin e procedurave me kompaninë që ofron shërbimin.
KShH e konsideron problematike këtë situatë, duke theksuar se vonesat administrative ose teknike nuk duhet të sjellin, në praktikë, kufizim të të drejtave që ligji i garanton. Organizata kërkon sqarim edhe për faktin pse nuk u mundësua vazhdimësia e komunikimeve përmes numrave që ishin miratuar më parë në IEVP Durrës.
Në deklaratë trajtohet edhe çështja e kontakteve institucionale, pasi Veliaj ka kërkuar mundësinë për të komunikuar me përfaqësues të institucioneve shtetërore dhe administratës së Bashkisë së Tiranës për çështje që lidhen me funksionin e tij. Sipas KShH-së, paraburgimi nuk nënkupton automatikisht heqjen e çdo mundësie për ushtrimin e kompetencave që nuk janë kufizuar me ligj.
Mungesa e dokumentacionit mjekësor dhe kushtet në qeli
Gjatë monitorimit, sipas KShH-së, në IEVP Fier kishte mbërritur vetëm dokumentacioni juridik i Veliajt, ndërsa ai mjekësor dhe psikosocial nuk ishte administruar ende. Organizata e sheh këtë jo si thjesht mangësi burokratike, por si problem që mund të ndikojë drejtpërdrejt në vazhdimësinë e trajtimit dhe mbrojtjen e shëndetit.
Veliaj kishte deklaruar se kishte një frakturë në këmbën e majtë dhe se nuk kishte kryer kontrollin radiologjik të rekomanduar. Sipas versionit të përcjellë nga drejtuesit e burgut, ata ishin në dijeni të situatës dhe synonin të mundësonin ekzaminimin gjatë javës pasardhëse.
Në inspektim u konstatua gjithashtu se qelia ku ai ishte vendosur fillimisht kishte dritare jofunksionale. Po ashtu, Veliaj ka shprehur shqetësim për praninë në të njëjtën hapësirë të një personi të dënuar për krime të rënda. Drejtuesit e institucionit kanë deklaruar se janë marrë masa për të shmangur kontaktet dhe se nuk është evidentuar rrezik konkret për jetën e tij.
Kërkesat ndaj Ministrisë së Drejtësisë dhe Burgjeve
Në përfundim, KShH i kërkon Ministrisë së Drejtësisë dhe Drejtorisë së Përgjithshme të Burgjeve të sqarojnë bazën ligjore të transferimit dhe klasifikimit të urdhrit, të garantojnë komunikimet telefonike, të sigurojnë kujdesin e nevojshëm shëndetësor dhe të rivlerësojnë kushtet e sigurisë.
Komiteti thekson se shqetësimet e ngritura nuk lidhen me fajësinë apo pafajësinë e Veliajt, por me respektimin e garancive ligjore për çdo person të privuar nga liria. Mesazhi kryesor i deklaratës është i drejtpërdrejtë: siguria nuk mund të përdoret si formulë e përgjithshme për të mbyllur transparencën dhe kontrollin e ligjshmërisë.
Rasti ka nxjerrë në pah jo vetëm trajtimin e një të paraburgosuri me profil të lartë, por edhe boshllëqet që mund të krijohen kur administrata penale vepron me argumente të përgjithshme dhe dokumente të mbyllura për publikun dhe vetë personin e prekur.
Kur një urdhër transferimi mbulohet me klasifikim, telefonatat bllokohen dhe dosja mjekësore mbetet rrugës, pyetja nuk është vetëm çfarë ndodhi me Veliajn, por sa të mbrojtura janë në praktikë të drejtat që ligji i njeh çdo të paraburgosuri.