Samiti i ardhshëm i NATO-s në Tiranë vijon të mbetet mes paqartësive, edhe pse qeveria e ka paraqitur kryeqytetin si mikpritës të rikonfirmuar. Ndërkohë, Ministria e Mbrojtjes po kërkon angazhim më të madh nga Aleanca përballë asaj që e cilëson si shtim të ndërhyrjeve dhe dezinformimit në hapësirën online.
Tirana zyrtare flet për rikonfirmim, por pa një datë të qartë
Mundësia që Tirana të presë samitin e ardhshëm të NATO-s ka qenë e shoqëruar me pikëpyetje për mënyrën e organizimit, përfshirë edhe alternativa si shtyrja ose zhvillimi në format virtual.
Më 3 nëntor, Ministria e Mbrojtjes njoftoi se pas takimit të kryeministrit Edi Rama me sekretarin e përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, Tirana ishte rikonfirmuar si qyteti pritës. Megjithatë, data e zhvillimit të samitit mbetet ende e pacaktuar, çka lë të hapur një boshllëk të rëndësishëm në narrativën zyrtare.
Kërkesa për ekspertë të NATO-s në Shqipëri
Ministri i Mbrojtjes, Ermal Nufi, ka kërkuar dërgimin e ekspertëve të NATO-s në Shqipëri për të ndihmuar institucionet në identifikimin dhe kundërshtimin e ndërhyrjeve të dyshuara në hapësirën digjitale.
Në një intervistë për POLITICO, ai dhe homologu malazez Dragan Krapović kanë kërkuar rritje të mbështetjes së Aleancës për vendet e Ballkanit Perëndimor, përmes ekipeve të specializuara kundër fushatave të dezinformimit dhe ndërhyrjeve të dyshuara ruse.
Sipas Nufit, gjatë vitit të fundit janë shtuar fushatat në rrjetet sociale që nxisin urrejtje dhe zemërim në shoqëri. Ai ka deklaruar gjithashtu se janë konstatuar organizata me lidhje të tërthorta me Rusinë dhe ka kërkuar që NATO të vendosë protokolle më të qarta bashkëpunimi mes vendeve anëtare, si edhe ekipe reagimi për shtetet që kanë nevojë.
Pretendimet e qeverisë për ndikim të huaj dhe kundërshtitë ndaj tyre
Debati për ndërhyrjen e huaj në hapësirën online është kthyer edhe në përplasje politike të brendshme. Kryeministri Edi Rama ka akuzuar Rusinë dhe Iranin se qëndrojnë pas nxitjes së protestave kundër korrupsionit që kanë vijuar që nga maji.
Këto pretendime nuk kanë kaluar pa u sfiduar. Ekspertja e komunikimit Blerjana Bino, bashkëthemeluese e qendrës kërkimore SCiDEV në Tiranë, ka deklaruar për POLITICO se, ndonëse janë dokumentuar më parë fushata në rrjetet sociale me lidhje ruse për tema të ndryshme, nuk ka prova që mbështesin pretendimin se Moska qëndron pas protestave në Shqipëri.
Sipas saj, përpjekja për ta zhvendosur pakënaqësinë qytetare drejt skenarëve të ndërhyrjes së jashtme rrezikon të delegjitimojë ankesat e ligjshme të protestuesve. Nga ana tjetër, Rusia dhe Irani kanë mohuar çdo përfshirje në këto zhvillime.
Si funksionojnë ekipet e NATO-s dhe çfarë pengesash ka
Ekipet e reagimit ndaj kërcënimeve hibride janë një mekanizëm që NATO e ka zhvilluar që prej vitit 2018. Sipas ish-ndihmëssekretarit të përgjithshëm të Aleancës për sfidat e reja të sigurisë, Antonio Missiroli, këto ekipe përbëhen zakonisht nga rreth 12 ekspertë të vënë në dispozicion nga vendet anëtare.
Roli i tyre është monitorimi i kërcënimeve, koordinimi i reagimit institucional dhe forcimi i kapaciteteve të vendeve që përballen me sulme hibride. NATO ka dërguar më herët ekipe të tilla në Mal të Zi në vitin 2019 dhe në Lituani në vitin 2021. Në Shqipëri, një ekip i Aleancës mbërriti në vitin 2022 pas sulmeve kibernetike iraniane ndaj sistemeve qeveritare dhe shërbimeve digjitale.
Sipas një zyrtari të NATO-s, Aleanca është e gatshme të ofrojë mbështetje të mëtejshme kur kjo të kërkohet nga vendet anëtare. Megjithatë, dërgimi i një ekipi të ri kërkon konsensusin e aleatëve. Tre diplomatë të NATO-s, të cituar nga POLITICO, kanë sinjalizuar gatishmëri për ta shqyrtuar kërkesën, por edhe rezervën që kjo mbështetje të mos përdoret për llogari të politikës së brendshme.
Mbështetje e lartë për NATO-n, por debat i hapur për përdorimin politik të sigurisë
Një sondazh i NATO-s i zhvilluar në pranverë dhe i siguruar nga POLITICO tregon se 95% e të anketuarve në Shqipëri mbështesin qëndrimin e vendit në Aleancë. Në Mal të Zi, kjo shifër rezulton 52%, niveli më i ulët mes vendeve anëtare.
Në këtë sfond, qeveria shqiptare po përpiqet të vendosë në të njëjtin plan përgatitjet për samitin, sigurinë kibernetike dhe narrativën për ndikimin e huaj. Por mungesa e një date për samitin, bashkë me debatet për provat dhe përdorimin politik të këtyre tezave, e mbajnë çështjen larg çdo qartësie të plotë.
Shqipëria mbetet zyrtarisht në pritje të samitit të NATO-s, por pa një kalendar të shpallur publikisht. Deri atëherë, kërkesa për mbështetje kundër dezinformimit dhe polemikat mbi përdorimin e saj në debatin e brendshëm politik pritet të mbeten në qendër të diskutimit.