Kërkesa e Shoqatës së Prokurorëve për rritje të ndjeshme pagash, e depozituar në Gjykatën Kushtetuese, ka hapur një debat që shkon shumë përtej shifrave financiare. Në thelb, nuk kemi të bëjmë me një diskutim për mirëqenie ekonomike, por me një përplasje të drejtpërdrejtë mes privilegjit dhe përgjegjësisë në sistemin e drejtësisë.
Prokurorët kërkojnë paga që shkojnë deri në 3000 euro rritje, duke e çuar nivelin mesatar mbi 5000 euro në muaj. Në një vend ku mjekët, mësuesit dhe punonjësit e policisë paguhen disa herë më pak, kjo kërkesë nuk do të ishte problem nëse do të shoqërohej me standarde të larta integriteti, transparence dhe ndëshkueshmërie. Por realiteti shqiptar tregon të kundërtën.
Në vitet e fundit, janë shtuar rastet kur prokurorë kanë urdhëruar arrestime të avokatëve, kanë kërkuar masa sigurie pa prova të mjaftueshme, ose kanë përdorur procedimin penal si mjet presioni. Në shumë prej këtyre rasteve, gjykatat kanë rrëzuar vendimet, por përgjegjësia për shkeljen fillestare nuk ka ekzistuar kurrë. Asnjë ndëshkim disiplinor, asnjë penalitet personal, asnjë pasojë reale.
Ky është paradoksi i madh i drejtësisë shqiptare: prokurorët kërkojnë trajtim elitar, por refuzojnë të sillen si elitë profesionale. Ata kërkojnë paga europiane, por nuk pranojnë standarde europiane të kontrollit dhe përgjegjësisë.
Burime nga brenda sistemit kanë ngritur dyshime serioze mbi integritetin personal të disa prokurorëve aktivë në shoqatë, përfshirë përdorimin e substancave narkotike. Edhe pse këto dyshime nuk janë shoqëruar ende me vendime përfundimtare, fakti që nuk ekziston asnjë mekanizëm i detyrueshëm dhe periodik për testimin e integritetit është një problem në vetvete. Në asnjë sistem serioz drejtësie, një prokuror nuk mund të kërkojë rritje page pa iu nënshtruar kontrollit bazë të besueshmërisë personale.
Në vendet me shtet ligjor funksional, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara, një prokuror që shkel ligjin nuk mbrohet nga sistemi, por ndëshkohet prej tij. Arrestimet e paligjshme, fshehja e provave, shkelja e të drejtave të mbrojtjes çojnë në humbje licence, përgjegjësi civile personale dhe në shumë raste përfundim të karrierës. Askush nuk është mbi ligjin, aq më pak ai që duhet ta zbatojë atë.
Në Shqipëri ndodh e kundërta. Mekanizmat disiplinorë ekzistojnë në letër, por në praktikë janë të paralizuar. Hetimet zvarriten, dosjet mbyllen pa vendime, ndërsa prokurorët problematikë vazhdojnë karrierën normalisht. Kjo ka krijuar një kulturë të rrezikshme pandëshkueshmërie, ku gabimi nuk ka kosto dhe abuzimi nuk penalizohet.
Në këtë kontekst, kërkesa për rritje page shfaqet jo si nevojë profesionale, por si provokim shoqëror. Një trupë që nuk pranon test droge, që nuk mban përgjegjësi personale për arrestime të paligjshme dhe që nuk garanton transparencë në hetimet disiplinore, nuk ka asnjë legjitimitet moral për të kërkuar paga elitare.
Rritja e pagave nuk mund të shkëputet nga rritja e standardeve. Nëse prokurorët duan trajtim të veçantë, atëherë duhet të pranojnë kontroll të veçantë. Testi i drogës duhet të jetë i detyrueshëm, hetimet disiplinore të kenë afate të qarta dhe shkeljet e rënda të ndëshkohen me heqje licence, jo me heshtje institucionale.
Ky nuk është një sulm ndaj drejtësisë. Është një thirrje për drejtësi reale. Një sistem që mbron veten, por jo ligjin, humbet besimin publik. Dhe pa besim publik, asnjë rritje page nuk mund ta shpëtojë autoritetin e një institucioni që ka harruar se pushteti pa përgjegjësi është abuzim.