Një analizë e Deutsche Welle vë në dukje se përplasja mes SHBA-së dhe Europës nuk po luhet vetëm në NATO apo në raportet transatlantike, por edhe në Ballkanin Perëndimor. Në qendër janë siguria, ndikimi politik dhe projektet energjetike, ndërsa për rajonin shtohet frika se pazaret gjeopolitike mund të peshojnë më shumë se demokracia dhe rregullat e tregut.
Nga partneriteti pas luftërave te gara për ndikim
Pas luftërave të ish-Jugosllavisë, SHBA-ja dhe Europa kishin vepruar për vite me radhë në të njëjtin drejtim për rindërtimin e rajonit dhe integrimin e tij euroatlantik. Tani, sipas analizës, ky bashkëpunim po zëvendësohet nga konkurrenca për pushtet, para dhe ndikim.
Ballkani Perëndimor mbetet i bllokuar mes premtimit të anëtarësimit në BE dhe krizave të pazgjidhura, nga tensionet në Bosnjë-Hercegovinë te përplasja mes Serbisë dhe Kosovës. Edhe pse Brukseli vazhdon të mbajë hapur retorikën e zgjerimit, procesi ka ngecur prej vitesh dhe kjo ka dëmtuar besueshmërinë e tij në rajon.
Bosnja, prova më e qartë e çarjes transatlantike
Analiza ndalet veçanërisht te Bosnjë-Hercegovina, ku përplasja SHBA-BE shihet më qartë për rolin e Përfaqësuesit të Lartë, një zyrtar ndërkombëtar me fuqi të gjera mbi sistemin politik të vendit. Sipas versionit të paraqitur, administrata Trump kërkon kufizimin e këtyre kompetencave, ndërsa BE-ja vazhdon të mbështesë ruajtjen e një autoriteti të tillë.
Në këtë debat futet edhe çështja e Milorad Dodikut, figura kyçe e serbëve të Bosnjës, i cili më parë ishte sanksionuar nga SHBA-të. Sipas analizës, ai më pas u hoq nga lista e sanksioneve nga administrata Trump, një lëvizje që në BE shihet me shqetësim për shkak të rrezikut se mund të inkurajohen skenarë për ndryshim kufijsh ose shkëputje të reja.
Frika nga precedenti i Ukrainës
Një nga alarmet më të forta lidhet me idenë se çdo njohje ndërkombëtare e ndryshimeve territoriale me forcë në Ukrainë mund të përdoret si precedent në Ballkan. Sipas vlerësimit të ekspertit Marko Prelec, aktorë në rajon mund ta interpretojnë këtë si hapësirë për të ringritur kërkesa për kufij të rinj, si në veri të Kosovës ashtu edhe në Bosnjë-Hercegovinë.
Kjo e bën përplasjen SHBA-BE më shumë se një mosmarrëveshje diplomatike. Për vendet e rajonit, ajo prek drejtpërdrejt çështjet e sigurisë dhe ekuilibrat e brishtë të ndërtuar pas viteve 1990.
Gazi, projektet miliardëshe dhe hijet mbi tenderat
Sipas analizës, fokusi i ri amerikan në rajon po zhvendoset te ekonomia, veçanërisht te infrastruktura e gazit të lëngshëm natyror. Një terminal lundrues pranë një ishulli kroat shihet si nyje për furnizimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor, që deri tani janë mbështetur kryesisht te gazi rus.
Por pikërisht këtu ngrihen dyshimet më serioze. Në Bosnjë, projekti i quajtur “Ndërlidhësi Jugor” raportohet se po avancon me ritëm të shpejtë dhe me një ligj të posaçëm që ia jep projektin pa tender një kompanie amerikane pa përvojë të mëparshme në tregtinë e gazit. Analiza citon kritika nga Transparency International në Bosnjë-Hercegovinë dhe nga ekspertë të tjerë, sipas të cilëve po shihet një tolerim i hapur ndaj praktikave që bien ndesh me sundimin e ligjit dhe konkurrencën e ndershme.
Shqyrtim ka edhe për marrëveshje të tjera energjetike në rajon, përfshirë Maqedoninë e Veriut, Shqipërinë dhe Serbinë. Në rastin e Serbisë, analiza përmend një tender për hidrocentral ku, sipas raportimit, vetëm kompani amerikane mund të aplikonin, çka ka shtuar pakënaqësinë europiane.
BE-ja me më shumë para, por me më pak peshë politike
Megjithëse BE-ja mbetet investitori kryesor në Ballkanin Perëndimor, me më shumë se gjysmën e investimeve në rajon dhe SHBA-në nën 3 për qind, kjo epërsi financiare nuk po përkthehet automatikisht në ndikim politik. Analiza ngre pikëpyetjen nëse Brukseli po humbet terren për shkak të mungesës së projekteve të dukshme dhe vonesave të gjata në procesin e anëtarësimit.
Premtimi europian për zgjerim, që për vite është përdorur si instrumenti kryesor i ndikimit, po konsumohet nga pritja e pafundme. Mali i Zi përmendet si vendi më afër mbylljes së negociatave, ndërsa Franca dhe Gjermania po shtyjnë idenë e një qasjeje më fleksibël, me qasje të hershme në programe dhe tregje të BE-së para anëtarësimit të plotë. Megjithatë, për momentin, analiza lë të kuptohet se rivaliteti me SHBA-në mund të jetë shtysa reale që ta detyrojë BE-në të lëvizë.
Në pamje të parë, më shumë interes dhe më shumë investime mund të duken si lajm i mirë për Ballkanin Perëndimor. Por kur këto lëvizje shoqërohen me tensione mes aleatëve, me dyshime për favore politike dhe me zbehje të standardeve demokratike, bilanci bëhet shumë më i paqartë.
Mes rajonit që pret ende stabilitet të qëndrueshëm dhe fuqive që po matin ndikimin e tyre, pyetja nuk është vetëm kush fiton terren, por çfarë kostoje politike dhe institucionale do t’i mbetet Ballkanit.