Përplasja për hixhabin e detyrueshëm po hyn sërish në një fazë të nxehtë në Iran. Ndërsa linja konservatore kërkon zbatim më të ashpër të kodeve të veshjes, në terren po shihet një realitet tjetër: shumë gra, veçanërisht të reja, vijojnë ta sfidojnë hapur këtë detyrim, edhe pse presioni institucional po zhvendoset te bizneset, kontrollet dhe mbylljet administrative.
Mbyllje lokalesh nën presionin e rregullave
Sipas grupit të të drejtave të njeriut HRANA, të paktën shtatë kafene dhe restorante në Teheran u mbyllën më 19 korrik për shkelje të rregullave të hixhabit.
Masa të ngjashme janë raportuar edhe jashtë kryeqytetit. Në provincën e Khorasanit Jugor, 10 kafene janë mbyllur për shkelje të dyshuara të asaj që autoritetet e quajnë “norma shoqërore” dhe rregulla të detyrueshme për hixhabin.
Autoritetet kanë paralajmëruar gjithashtu masa ndaj kafeneve, restoranteve dhe dyqaneve që, sipas versionit zyrtar, lejojnë veshje të papërshtatshme.
Kundërshtimi në rrugë nuk është zbehur
Pavarësisht shtimit të presionit, nuk ka shenja se gratë po rikthehen masivisht te mbajtja e shamisë. Në rrugët e Teheranit dhe qyteteve të tjera, gratë e reja shfaqen gjithnjë e më shpesh me flokët e zbuluar dhe me veshje që bien ndesh me kodet zyrtare.
Në rrjetet sociale janë publikuar edhe video ku shihen grupe grash që lëvizin me motorë pa hixhab në Teheran, Shiraz dhe Isfahan. Kjo tregon se sfida ndaj rregullave nuk po kufizohet më vetëm në gjeste individuale, por po merr formë publike dhe të dukshme.
Plaga e hapur pas vdekjes së Mahsa Aminit
Kjo përplasje lidhet drejtpërdrejt me valën e protestave të vitit 2022, të shpërthyera pas vdekjes së Mahsa Aminit, e cila ishte ndaluar nga policia e moralit për mënyrën si mbante shaminë.
Vdekja e saj ndezi lëvizjen “Grua, Jetë, Liri”, që u përhap në mbarë vendin dhe u shtyp me forcë nga autoritetet. Katër vite më pas, kundërshtimi ndaj hixhabit të detyrueshëm mbetet i dukshëm, sidomos mes brezit të ri.
Përplasje edhe brenda politikës iraniane
Nga njëra anë, klerikë dhe figura të vijës së ashpër po kërkojnë rikthimin e një zbatimi më të fortë të rregullave, duke e paraqitur mosmbajtjen e hixhabit si kërcënim për identitetin fetar dhe kulturor të vendit.
Në mediat shtetërore janë shtuar deklaratat kundër asaj që zyrtarët e cilësojnë si “zhveshje publike” dhe “sjellje të pahijshme”, ndërsa konservatorët po bëjnë presion për ndërhyrje më të ashpra ndaj grave dhe bizneseve.
Presidenti Masoud Pezeshkian ka mbajtur një ton më të rezervuar, duke vënë në dyshim efektivitetin e imponimit me forcë dhe përmes ligjeve. Megjithatë, ligji iranian vijon ta kriminalizojë paraqitjen e grave në publik pa atë që përkufizohet si “hixhab islamik”.
Kriza ekonomike në sfond, kontrolli social në plan të parë
Debati po zhvillohet në një moment të vështirë për Iranin, mes luftës, krizës ekonomike dhe inflacionit. Për këtë arsye, disa figura politike dhe pjesë të shoqërisë argumentojnë se fokusi i qeverisë duhet të ishte te kostoja e jetesës dhe jo te rritja e presionit mbi veshjen e grave.
Një ligj më i ashpër i miratuar në vitin 2024 parashikonte dënime më të rënda dhe mbikëqyrje më të gjerë, por zbatimi i tij u pezullua. Për momentin, autoritetet duket se po shmangin një fushatë masive në rrugë, ndërsa po përdorin mjete të tjera presioni: mbyllje biznesesh, kontrolle dhe paralajmërime.
Pikërisht këtu qëndron edhe tensioni kryesor: shteti po përpiqet të ruajë kontrollin përmes mekanizmave administrativë dhe frikësues, ndërsa një pjesë e shoqërisë, sidomos gratë e reja, po e sfidon hapur këtë model.
Në Iran, beteja për hixhabin nuk është thjesht debat për veshjen. Ajo mbetet një përplasje e drejtpërdrejtë për liritë personale, kontrollin shtetëror dhe kufijtë e bindjes me forcë.