Komiteti Shqiptar i Helsinkit ka dalë publikisht kundër praktikës së mbajtjes së të pandehurve në “kafaz” gjatë seancave gjyqësore, pas shqetësimeve të ngritura në rastet e Ilir Beqajt dhe Ilir Metës. Sipas organizatës, kjo mënyrë trajtimi bie ndesh me legjislacionin shqiptar dhe me standardet ndërkombëtare, duke cenuar si dinjitetin e personit ashtu edhe garancitë për një proces të rregullt.
Reagimi pas ankesave
KShH bëri të ditur se reagimi i tij lidhet me ankesat e paraqitura nga vetë të pandehurit ose nga avokatët e tyre për mënyrën se si ata mbahen në sallën e gjyqit gjatë seancave.
Në qendër të shqetësimit është vendosja e tyre në struktura sigurie, fillimisht metalike dhe më pas prej xhami, një praktikë që sipas Komitetit nuk ka bazë të qartë ligjore dhe dëmton standardet e gjykimit të drejtë.
Çfarë ngre avokatia mbrojtëse
Sipas një shkrese të datës 10.04.2025, avokati i Ilir Beqajt i është drejtuar disa institucioneve, përfshirë Komitetin Shqiptar të Helsinkit, duke kundërshtuar faktin që klienti i tij vendoset në kafaz sigurie gjatë seancave paraprake.
Në këtë shkresë pretendohet se komunikimi mes avokatit dhe të mbrojturit kufizohet ndjeshëm, pasi për çdo kontakt kërkohet leje nga gjykata dhe avokati duhet t’i afrohet fizikisht kafazit. Sipas mbrojtjes, kjo e vështirëson ushtrimin efektiv të së drejtës për mbrojtje.
Një kërkesë e ngjashme, sipas publikimeve mediatike të 21 prillit 2026, është paraqitur më herët edhe nga avokati i Ilir Metës, i cili ka kundërshtuar mbajtjen e tij në kabinë xhami gjatë seancave gjyqësore.
Qëndrimi i gjykatës
Komiteti sjell në vëmendje edhe vendimin e datës 07.04.2026 të Gjykatës së Posaçme të Shkallës së Parë kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, e cila ka rrëzuar ankimin për këtë çështje.
Sipas arsyetimit të gjykatës, vendosja e të paraburgosurve në kafaz nuk është në kompetencën e saj, por i takon Drejtorisë së Përgjithshme të Burgjeve, si institucioni përgjegjës për shoqërimin e tyre.
Pikërisht këtë qasje KShH e konsideron problematike, duke theksuar se përgjegjësia për drejtimin e seancës dhe ruajtjen e rendit në sallën e gjyqit i përket gjykatës.
Pse KShH e quan shkelje
Sipas Komitetit Shqiptar të Helsinkit, neni 341 i Kodit të Procedurës Penale përcakton se drejtimi i seancës gjyqësore dhe ruajtja e rendit janë kompetencë ekskluzive e gjykatës.
Po ashtu, neni 344 parashikon se i pandehuri merr pjesë në gjykim si person i lirë, edhe kur ndodhet në paraburgim, dhe kufizimet lejohen vetëm në rastet kur ai pengon zhvillimin normal të seancës.
KShH nënvizon se as ligji nr. 81/2020 për të drejtat dhe trajtimin e të dënuarve me burgim dhe të paraburgosurve, dhe as aktet nënligjore përkatëse, nuk e parashikojnë përdorimin e kafazit si masë standarde në sallën e gjyqit.
Për këtë arsye, organizata e cilëson të pambështetur në ligj praktikën automatike të vendosjes së të pandehurve në kafaz, veçanërisht kur ajo paraqitet si procedurë rutinë dhe jo si masë e argumentuar rast pas rasti.
Referimi te standardet europiane
Në reagimin e tij, KShH i referohet edhe jurisprudencës së Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut. Sipas saj, mbajtja e të pandehurve në kafaz gjatë gjykimit është vlerësuar si trajtim poshtërues në çështjen Svinarenko dhe Slyadnev kundër Rusisë.
Komiteti thekson se kjo praktikë cenon jo vetëm dinjitetin e personit, por edhe prezumimin e pafajësisë dhe komunikimin efektiv me mbrojtjen, duke prekur drejtpërdrejt standardet e procesit të rregullt.
Sipas KShH, shqetësimet e sigurisë mund të trajtohen me masa më pak kufizuese sesa izolimi i të pandehurit në kafaz apo kabinë xhami.
Në përfundim, Komiteti Shqiptar i Helsinkit vlerëson se vendosja automatike e të pandehurve në kafaz në sallën e gjyqit është në kundërshtim me ligjin vendas dhe me Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut.
Reagimi i organizatës rikthen në vëmendje një problem që shkon përtej emrave konkretë dhe ngre pikëpyetje për mënyrën se si institucionet e drejtësisë respektojnë garancitë minimale të një gjykimi të drejtë. Për KShH, zbatimi i Kodit të Procedurës Penale dhe i standardeve të Strasburgut nuk është çështje zgjedhjeje, por detyrim i autoriteteve vendase.