Fushata e rivlerësimit të pronave, e nisur që në shkurt, po sjell të ardhura të konsiderueshme për shtetin dhe një fluks të lartë aplikimesh. Sipas shifrave të bëra publike, në vetëm dy muaj janë kryer mbi 9,500 aplikime dhe janë arkëtuar më shumë se 30 milionë euro, ndërsa pjesa dërrmuese e kërkesave vjen nga Tirana dhe Durrësi. Pas këtij ritmi, ekspertët ngrenë edhe pyetje për informalitetin e akumuluar ndër vite dhe për problemet praktike që po shfaq sistemi.
Mbi 9,500 aplikime në dy muaj, me fokus te qytetet më të mëdha
Sipas të dhënave të raportuara për ecurinë e procesit, interesimi për rivlerësimin ka qenë i lartë si nga qytetarët, ashtu edhe nga bizneset dhe njësitë tregtare që kërkojnë ta përafrojnë pronën me vlerën e tregut.
Në total janë regjistruar mbi 9,500 aplikime në dy muaj. Tirana kryeson me rreth 4 mijë aplikime, e ndjekur nga Durrësi me rreth 2 mijë, ndërsa në Vlorë raportohen rreth 700 prona dhe subjekte të përfshira në proces.
30 milionë euro të arkëtuara dhe 600 milionë euro të formalizuara në dokumente
Sipas drejtuesit të NAREA-s, Reinaldo Pipiria, nga ky proces janë arkëtuar mbi 30 milionë euro. Ai pretendon se nga llogaritjet e deritanishme rezultojnë rreth 600 milionë euro vlera të formalizuara në dokumentacion, pra vlera që sipas tij kanë ekzistuar në treg, por nuk kanë qenë të reflektuara në kartelat e pasurisë.
Po sipas tij, vlera mesatare për aplikim ka shkuar në rreth 65 mijë euro, nga 35 deri në 40 mijë euro që ishte mesatarja në fushatat e kaluara. Ky është një ndryshim i ndjeshëm që, përtej optimizmit të tregut, ngre edhe pikëpyetje për mënyrën si janë mbajtur vlerat e pronave jashtë dokumentacionit zyrtar deri tani.
Rritja e vlerave nxjerr në pah dyshimet për informalitetin
Pipiria e lidh këtë rritje me disa zhvillime të mundshme në treg, duke përmendur si hipotezë edhe reflektimin e informalitetit që mund të jetë duke dalë në sipërfaqe gjatë rivlerësimit.
Në thelb, shifrat sugjerojnë se një pjesë e konsiderueshme e pasurive kanë pasur vlera tregu më të larta se ato të pasqyruara në dokumente. Kjo e bën procesin jo vetëm fiskal, por edhe një tregues të boshllëqeve që kanë ekzistuar në formalizimin e tregut të pasurive të paluajtshme.
Probleme me sistemin dhe me mënyrën e përllogaritjes
Ndërsa aplikimet janë shtuar, vlerësues të pronave raportojnë se procesi nuk ka qenë pa vështirësi. Sipas tyre, hasen problematika me vlerat që dalin në sistem dhe me rastet kur prona aplikohet me çmim reference, ku ndërhyn amortizimi, një element që jo të gjithë qytetarët e pranojnë.
Nga ana tjetër, ekspertë të tregut imobiliar thonë se vështirësitë lidhen kryesisht me mbingarkesën e sistemit, megjithëse sipas tyre situata ka vijuar pa trazira të mëdha. Këto sinjale tregojnë se ritmi i lartë i aplikimeve po teston edhe kapacitetin teknik të procesit.
Si bëhet rivlerësimi dhe sa kushton
Sipas shpjegimeve të dhëna nga ekspertët e tregut, procedura nis me vlerësimin që përgatit eksperti për pronën. Më pas, mbi bazën e raportit, bëhet aplikimi në ASHK, e cila kryen përafrimin e vlerës së pasurisë me çmimin real të tregut.
Për kostot, vlerësuesit thonë se për apartamentet çmimet lëvizin kryesisht nga 15 mijë deri në 20 mijë lekë të reja, ndërsa për njësitë tregtare mund të shkojnë nga 20 mijë deri në 25 mijë lekë. Sipas ekspertëve, kjo fushatë po ndikon edhe në rritjen e shitjeve, pasi më shumë qytetarë po përpiqen të përfitojnë nga tatimi 5 për qind duke afruar vlerën reale të pronës me tregun.
Pavarësisht ritmit të lartë dhe të ardhurave të raportuara, procesi i rivlerësimit mbetet një tregues jo vetëm i lëvizjes në tregun imobiliar, por edhe i problemeve të vjetra të formalizimit.
Për momentin, shifrat flasin për interes të lartë dhe përqendrim të qartë në qarqet më të mëdha, ndërsa mbetet për t’u parë nëse sistemi dhe institucionet do ta përballojnë fluksin pa prodhuar kosto shtesë dhe paqartësi për qytetarët.