Donald Trump po e shet bllokadën detare ndaj Iranit si një lëvizje “gjeniale”, por përtej retorikës së Shtëpisë së Bardhë mbetet pyetja thelbësore: a mund ta detyrojë realisht një krizë ekonomike Teheranin të tërhiqet, apo Uashingtoni po riciklon edhe një herë bindjen e vjetër se presioni maksimal do të sjellë kolaps politik?
Versioni i Trump: presion pa kosto ushtarake direkte
Sipas linjës që po shtyn Trump, bllokada synon të ndërpresë eksportet e naftës së Iranit dhe importet që mbajnë në këmbë jetën e përditshme, me idenë se kriza sociale do ta detyrojë regjimin të heqë dorë nga programi bërthamor.
Vetë presidenti amerikan e quajti planin “gjenial” dhe pretendoi se ekonomia iraniane është tashmë në kolaps. Sipas raportimit të CNN, ai ka kërkuar mbështetje të fortë nga ndihmësit që strategjia të zgjasë më shumë.
Për Uashingtonin, kjo shihet si një mënyrë për të rritur presionin mbi Iranin pa kosto të drejtpërdrejta nga operacione tokësore apo një valë e re bombardimesh, të cilat sipas materialit burimor kanë qenë të ashpra, por jo vendimtare. Megjithatë, fakti që një plan shmang viktimat amerikane nuk e bën automatikisht as efektiv, as strategjikisht të qëndrueshëm.
Shenjat e krizës në Iran, por jo domosdoshmërisht të kapitullimit
Sipas raportimeve të cituara në material, ka tregues në rritje se ekonomia iraniane është nën trysni serioze: papunësi, rritje çmimesh, vështirësi në furnizim dhe probleme në ekonominë online pas kufizimeve të internetit.
Ministri iranian i naftës, Mohsen Paknejad, u bëri thirrje qytetarëve të ulin konsumin e energjisë, ndërsa zyrat qeveritare janë urdhëruar të shkurtojnë ndjeshëm përdorimin e energjisë elektrike pas orës 13:00.
Sipas dy burimeve të cituara nga CNN, zyrtarët amerikanë po lexojnë të dhëna inteligjence që parashikojnë se ekonomia iraniane mund të rezistojë vetëm për javë, në mos për ditë. Por kjo mbetet një vlerësim i aparatit amerikan dhe jo një fakt i verifikuar në mënyrë të pavarur.
Dyshimi kryesor: a po projekton Uashingtoni logjikën e vet mbi Iranin?
Pikërisht këtu nis dobësia e madhe e strategjisë. Sipas materialit, një nga pyetjet kyçe është nëse plani mbështetet në të dhëna reale mbi gjendjen në Iran dhe në një kuptim të saktë të mënyrës si reagon udhëheqja iraniane.
Historia e politikës amerikane në Lindjen e Mesme ka treguar shpesh se Uashingtoni priret të supozojë se shoqëri të tjera do të sillen sipas logjikës së tij ekonomike dhe politike. Në rastin e Iranit, ky supozim është edhe më i pasigurt, duke pasur parasysh dekadat e sanksioneve, luftërave dhe shtypjes së protestave.
Edhe nëse dhimbja ekonomike thellohet, nuk është e provuar se ajo përkthehet automatikisht në ndryshim regjimi, apo në një dorëzim që i përshtatet objektivave të Trump.
Ekspertët ngrenë alarmin për kohën dhe pasojat
Alex Vatanka, nga Instituti i Lindjes së Mesme, vlerësoi se bllokada mund të prodhojë dhimbje të rënda ekonomike dhe potencialisht kundërshtim politik, por paralajmëroi se kjo mund të marrë muaj dhe se bëhet fjalë për një territor të paeksploruar.
Sipas tij, regjimi iranian mund të përballet me zemërim në rritje, por mbetet e hapur nëse do të ketë organizim të mjaftueshëm protestash apo çarje të brendshme që ta vënë realisht në rrezik.
Edhe Trita Parsi, nga Instituti Quincy, argumentoi se administratat amerikane kanë kërkuar vazhdimisht një “pikë presioni” që do ta detyronte Iranin të shembej apo të dorëzohej, por sipas tij kjo qasje ka prodhuar më shumë zhgënjim sesa rezultat.
Rreziku i kthimit mbrapsht për vetë Trump
Materiali ngre edhe një tjetër çështje politike: sa kohë mund ta përballojë vetë Trump koston e kësaj strategjie. Rritja e çmimeve të karburantit dhe inflacionit në SHBA mund të kthehen në problem të brendshëm, sidomos në prag përballjesh elektorale të vështira për republikanët.
Nëse Irani vazhdon rezistencën dhe mban të bllokuar Ngushticën e Hormuzit, goditja ekonomike mund të ndihet jo vetëm në Teheran, por edhe në SHBA dhe tregjet globale.
Kjo e kthen bllokadën nga një demonstrim force në një bast me kosto të lartë politike. Nëse dështon, Trump jo vetëm që nuk e thyen Iranin, por rrezikon të konfirmojë edhe një herë kufijtë e presionit amerikan ndaj Republikës Islamike.
Për momentin, bllokada po paraqitet nga Trump si prova se SHBA mund ta imponojë vullnetin e saj pa hyrë në një luftë të re tokësore. Por mes pretendimeve optimiste të Uashingtonit dhe realitetit në Iran ka ende shumë të panjohura.
Në thelb, dilema mbetet e njëjtë: a është kjo një strategji që prodhon rezultat politik, apo thjesht një tjetër raund i një përplasjeje të gjatë ku kostoja rritet më shpejt se zgjidhja?