Bashkimi Evropian po i mban të ngrira pagesat për Serbinë nga Plani i Rritjes, duke e lidhur zhbllokimin e fondeve me ndryshime në paketën e ligjeve për gjyqësorin. Sinjali i fundit erdhi nga Komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, e cila tha se, sipas vlerësimit të Brukselit, në këtë fushë ka pasur regres.
Brukseli kushtëzon fondet me ndryshimet në drejtësi
Gjatë një fjalimi në Universitetin e Friburgut në Zvicër, Marta Kos deklaroi se të gjitha pagesat nga Plani i Rritjes janë pezulluar për momentin për Serbinë.
Sipas saj, arsyeja lidhet me atë që Komisioni Evropian e konsideron prapakthim në fushën e drejtësisë. Në versionin e bërë publik nga zyrtarët evropianë, Serbia nuk mund të përfitojë mbështetje të mëtejshme financiare derisa të përmirësojë kuadrin në këtë sektor.
Në qendër, ligjet e kontestuara për gjyqësorin
Në fokus janë ligjet e miratuara në janar, të cilat në materialin burimor përshkruhen si ligje të diskutueshme për gjyqësorin dhe që nga BE-ja shihen si hap pas në rrugën e integrimit.
Kos kishte paralajmëruar edhe më herët se këto ndryshime, sipas vlerësimit të saj, cenojnë pavarësinë e gjyqësorit. Më 24 prill, edhe Komisioni i Venecias arriti në përfundimin se ndryshimet e fundit kanë hequr mbrojtje ekzistuese për autonominë e prokurorisë.
Çfarë kërkon BE-ja nga Serbia
Sipas qëndrimit të institucioneve evropiane, Serbia duhet të zbatojë plotësisht nëntë rekomandimet e Komisionit të Venecias për të korrigjuar mangësitë e konstatuara në paketën ligjore.
Po sipas këtij qëndrimi, Beogradi duhet edhe të pezullojë zbatimin e ligjeve aktuale deri në ndryshimin e tyre. Kjo e bën të qartë se problemi, për Brukselin, nuk është thjesht teknik, por lidhet me standardet bazë të pavarësisë së drejtësisë.
Sa para janë në lojë
Serbia ka të drejtë të përfitojë gjithsej 1.588 miliard euro nga Plani i Rritjes për periudhën 2024-2027, në formën e granteve dhe kredive të lidhura me reformat.
Pagesat bëhen dy herë në vit dhe varen nga progresi i raportuar. Në janar, Serbia mori 61.1 milionë euro nga 112 milionë euro të planifikuara për këstin e parë, pasi rezultoi se kishte përmbushur vetëm tri nga shtatë reformat e parashikuara.
Së bashku me fondet e parafinancimit, të barabarta me 7% të shumës totale, Serbia ka marrë deri tani 167.59 milionë euro nga ky program.
Një program rajonal me 6 miliardë euro
Plani i Rritjes për Ballkanin Perëndimor u miratua nga Bashkimi Evropian në fund të vitit 2023 dhe synon të afrojë ekonomikisht rajonin me tregun e përbashkët evropian para anëtarësimit të plotë.
Për të gjithë programin, institucionet evropiane kanë vënë në dispozicion 6 miliardë euro për periudhën 2024-2027. Rasti i Serbisë tregon se fondet nuk po shpërndahen automatikisht, por po përdoren si instrument presioni politik dhe institucional ndaj reformave të kërkuara.
Për momentin, mesazhi nga Brukseli është i drejtpërdrejtë: pa korrigjime në ligjet për gjyqësorin, fondet mbeten të bllokuara.
Nëse dhe si do të reagojë Serbia ndaj këtij kushtëzimi mbetet për t’u parë, por përplasja tregon se raporti me BE-në po hyn sërish në një fazë ku standardet e shtetit të së drejtës po kthehen në test financiar, jo vetëm politik.