Kalaja e Tepelenës, një nga veprat më të njohura të trashëgimisë historike në vend, është vënë në qendër të alarmit publik për mënyrën si po zhvillohen punimet në terren. Sipas pamjeve dhe shqetësimeve të ngritura nga qytetarë e studiues, ndërhyrjet po shoqërohen me betonizim dhe përdorim mjetesh të rënda mbi struktura me vlerë historike, ndërsa afati zyrtar i projektit rezulton i tejkaluar.
Pamje që ngrenë dyshime për restaurimin
Sipas materialit të publikuar, në zonën e kalasë po punojnë mjete të tonazhit të rëndë, ndërsa në disa pjesë dallohet beton që, sipas qytetarëve, po zëvendëson elementë autentikë të monumentit. Për një sit me peshë historike, kjo ka nxitur pikëpyetje serioze nëse kemi të bëjmë me restaurim sipas standardeve apo me ndërhyrje që rrezikojnë ta deformojnë objektin.
Shqetësimi lidhet jo vetëm me pamjen përfundimtare, por edhe me dëmin e mundshëm mbi gurët historikë të periudhës së Ali Pashë Tepelenës, të cilët mbartin vlerë materiale dhe identitare për monumentin.
Auron Tare: “E shkatërruan përfundimisht”
Studiuesi Auron Tare ka reaguar ashpër ndaj asaj që po ndodh në Kala. Sipas tij, monumentet e kulturës po trajtohen me logjikë kantieri ndërtimi dhe jo me standarde restaurimi.
Në reagimin e tij, Tare e cilësoi Kalanë e Tepelenës si një nga monumentet unikale të Shqipërisë dhe tha se ajo po humbet përfundimisht nga ndërhyrjet aktuale. Ai ngriti gjithashtu shqetësimin se një pasuri që mund të tërhiqte vizitorë dhe të mbështeste ekonominë lokale po dëmtohet në vend që të kthehet në aset të zhvillimit kulturor dhe turistik.
Çfarë thotë ligji dhe çfarë tregojnë punimet
Ligji për Trashëgiminë Kulturore parashikon që çdo ndërhyrje në monumente të ruajë origjinalitetin historik dhe të kryhet me standarde të posaçme konservimi. Në këtë rast, pamjet e bëra publike kanë ushqyer dyshimin se versioni në terren nuk përputhet me atë që kërkon kuadri ligjor.
Deri tani, nga materiali burimor nuk rezulton një sqarim zyrtar i detajuar mbi metodologjinë e punimeve, standardet e përdorura apo arsyet pse po përdoren mjete të rënda në një monument të kësaj natyre.
Afati zyrtar del i tejkaluar
Një tjetër element problematik është afati i projektit. Sipas tabelës zyrtare të cituar në material, punimet duhej të kishin përfunduar në gusht 2024.
Megjithatë, ndërhyrjet vijojnë edhe në vitin 2026. Kjo shton nevojën për transparencë publike mbi ecurinë reale të projektit, arsyet e vonesave dhe përgjegjësinë institucionale për mënyrën si po administrohet një monument me rëndësi kombëtare.
Rasti i Kalasë së Tepelenës ngre një pyetje që shkon përtej një kantieri të vetëm: a po restaurohen monumentet në Shqipëri me logjikën e ruajtjes, apo me logjikën e betonit dhe afateve të shpërfillura?
Përderisa mungojnë sqarime të plota nga institucionet përgjegjëse, shqetësimi publik mbetet i justifikuar dhe kërkesa për transparencë bëhet edhe më e fortë.