Një raportim i New York Times ka rikthyer në qendër të vëmendjes Ngushticën e Hormuzit, pasi sipas këtij versioni Irani ka zhvilluar bisedime me Omanin për një sistem të ri tarifash ndaj anijeve që kalojnë në këtë korridor jetik. Nëse një skemë e tillë do të ecte përpara, ndikimi nuk do të ishte vetëm rajonal: përmes kësaj rruge kalon afërsisht një e pesta e naftës dhe gazit të transportuar globalisht.
Çfarë pretendohet në raport
Sipas New York Times, bisedimet mes Iranit dhe Omanit lidhen me krijimin e një mekanizmi që do të ngarkonte pagesa për kalimin nëpër Ngushticën e Hormuzit. Deri në këtë fazë, sipas burimeve të cituara nga gazeta, mbetet e paqartë nëse ka një marrëveshje konkrete apo vetëm diskutime paraprake.
Raporti sugjeron se Teherani po kërkon një formë më të fortë kontrolli mbi trafikun detar në zonë, me synimin për të përfituar edhe financiarisht nga një prej nyjeve më të ndjeshme të tregtisë energjetike botërore.
Versioni iranian dhe sinjalet nga mediat shtetërore
Zyrtarë iranianë kanë deklaruar se po shqyrtohen tarifa për atë që e quajnë “shërbime të specializuara”, përfshirë tranzitin dhe shërbimet detare. Ky formulim lë hapësirë për interpretim dhe nuk sqaron ende se ku do të mbaronte një tarifë shërbimi dhe ku do të niste një pengesë faktike për lirinë e lundrimit.
Po sipas raportimeve të përmendura në material, mediat shtetërore në Iran kanë folur edhe për krijimin e një autoriteti të ri për menaxhimin e lëvizjes së anijeve në këtë zonë. Deri tani, kjo paraqitet si pjesë e versionit zyrtar iranian dhe jo si një skemë e qartësuar publikisht në detaje.
Përplasja me Uashingtonin
Shtetet e Bashkuara e kanë kundërshtuar hapur çdo ide për pagesa të detyruara në këtë rrugë ujore. Presidenti Donald Trump e ka cilësuar të papranueshëm çdo tarifim, ndërsa sipas qëndrimit amerikan Ngushtica e Hormuzit duhet të mbetet një korridor i lirë dhe ndërkombëtar.
Edhe Sekretari i Shtetit Marco Rubio ka paralajmëruar se një hap i tillë do ta komplikonte deri në pamundësi çdo marrëveshje diplomatike. Në thelb, përplasja nuk ka të bëjë vetëm me një tarifë detare, por me pyetjen se kush vendos rregullat në një pikë ku kalojnë sasi vendimtare të energjisë globale.
Roli i Omanit dhe kufijtë ligjorë
Sipas raportit, Omani fillimisht ka qenë skeptik ndaj një skeme të përbashkët, por tani po shqyrton një rol të mundshëm në ndarjen e të ardhurave dhe ndërmjetësimin me vendet e rajonit. Kjo e vendos Muscat-in në një pozicion delikat mes balancimit diplomatik dhe interesave ekonomike.
Ekspertë ligjorë të cituar në material theksojnë se çdo sistem tarifash do të duhej të ishte në përputhje me të drejtën ndërkombëtare. Në të kundërt, një mekanizëm i tillë mund të konsiderohej i paligjshëm, çka do ta kthente debatin nga çështje tregtare në një krizë me pasoja më të gjera politike dhe të sigurisë.
Debati për Ngushticën e Hormuzit po zhvillohet në një moment tensionesh të larta gjeopolitike dhe paqartësie të madhe mbi hapat e ardhshëm. Deri tani, ajo që ekziston publikisht është një raportim për bisedime dhe sinjale politike, jo një marrëveshje e konfirmuar.
Por edhe si ide, plani mjafton për të ndezur alarm në tregjet e energjisë dhe për të hapur një përplasje të re mes Iranit dhe SHBA-së mbi kontrollin e një prej rrugëve më të rëndësishme detare në botë.