Pas vitesh bllokimesh dhe premtimesh të zvarritura, në Bruksel po diskutohet një formulë e re për t’u ofruar vendeve kandidate disa përfitime konkrete përpara anëtarësimit të plotë. Sipas Politico, Komisioni Evropian po përgatit një plan që synon të mbajë gjallë procesin e zgjerimit, por pa u dhënë këtyre vendeve peshë të plotë politike brenda unionit.
Çfarë parashikon skema e re
Sipas propozimit në punim, vendet kandidate mund të marrin gradualisht akses në programe financimi të BE-së, marrëveshje preferenciale tregtare dhe pjesë të tregut të përbashkët europian. Këto përfitime, sipas planit, do të varen nga ritmi i reformave dhe nga përafrimi me legjislacionin e unionit.
Qasja shënon një zhvendosje nga idetë e mëparshme që parashikonin edhe disa të drejta politike para anëtarësimit. Ato nisma hasën rezistencë nga shtetet anëtare, ndaj modeli i ri duket se është kufizuar te incentivat ekonomike, aty ku Brukseli beson se mund të gjejë më shumë konsensus.
Pse po shtyhet tani kjo nismë
Sipas raportimit, Franca dhe Gjermania e mbështesin më fort integrimin gradual, duke e parë si një mënyrë për të mbajtur vendet kandidate të lidhura me procesin edhe kur anëtarësimi i plotë mbetet i largët.
Presioni për të lëvizur dosjen e zgjerimit është rritur sidomos pas agresionit rus ndaj Ukrainës. Në këtë kontekst, BE-ja po kërkon të japë sinjale politike dhe ekonomike për vende si Ukraina dhe Moldavia, pa hequr dorë zyrtarisht nga kushtet e anëtarësimit.
Vendimi mbetet te qeveritë e BE-së
Komisioni Evropian synon, sipas burimeve të cituara, të marrë mbështetjen e qeverive të vendeve anëtare në mbledhjet e Këshillit Evropian që priten në tetor ose dhjetor. Përfitimet nuk do të jepen automatikisht, por rast pas rasti, në varësi të ecurisë së secilit vend kandidat.
Kjo tregon edhe kufirin real të nismës: pavarësisht paketimit si shtysë për reformë, vendimmarrja mbetet politike dhe e varur nga vullneti i kryeqyteteve të BE-së, të cilat prej vitesh kanë frenuar zgjerimin për arsye të brendshme dhe gjeopolitike.
Nëntë vende kandidate dhe frika nga kthimi pas
Aktualisht, BE-ja ka nëntë vende kandidate. Mali i Zi konsiderohet më pranë anëtarësimit, ndërsa Ukraina dhe Moldavia kanë hapur negociatat. Në krahun tjetër, procesi i Serbisë, Turqisë dhe Gjeorgjisë paraqitet i ngadalësuar.
Paralelisht, Komisioni po punon edhe për mekanizma të rinj mbrojtës për rastet kur vende të ardhshme anëtare mund të tërhiqen nga standardet demokratike ose sundimi i ligjit pas anëtarësimit. Sipas zyrtarëve europianë, kjo shihet si një përpjekje për të bindur skeptikët se zgjerimi mund të përshpejtohet pa ulur filtrat institucionalë.
Një përpjekje për të mbuluar 'dekadën e humbur'
Sipas një diplomati të përfshirë në bisedime, i cituar në raportim, zyrtarët po përpiqen të kompensojnë atë që është përshkruar si një 'dekadë e humbur' për reformën e zgjerimit. Kjo gjuhë pasqyron jo vetëm vonesat, por edhe dështimin e BE-së për të ofruar një rrugë të qartë dhe të besueshme për vendet që presin në korridorin e anëtarësimit.
Komisionerja e Zgjerimit, Marta Kos, ka sinjalizuar se debati tani u takon qeverive të vendeve anëtare. Kjo do të thotë se, edhe nëse Komisioni paraqet një kornizë të re, prova reale do të jetë nëse shtetet e BE-së pranojnë të kalojnë nga retorika pro-zgjerimit te vendimet konkrete.
Për momentin, plani mbetet në fazë politike dhe jo si vendim i miratuar. Por vetë fakti që në Bruksel po rikthehet ideja e përfitimeve para anëtarësimit tregon se modeli i deritanishëm i pritjes pa afat po has gjithnjë e më shumë në konsum politik.
Nëse kjo qasje do të prodhojë reformë reale apo thjesht një paketë tjetër premtimesh të ndërmjetme, mbetet të shihet në vjeshtë, kur qeveritë e BE-së pritet të japin provën e radhës për seriozitetin e tyre ndaj zgjerimit.