Projekti për lidhjen elektrike nënujore mes Greqisë dhe Qipros po hyn në një fazë të re, pasi fondi francez Meridiam pritet të marrë kontrollin e shumicës në shoqërinë e krijuar për zhvillimin e tij. Lëvizja i jep frymëmarrje një investimi prej rreth 1.9 miliardë eurosh, i cili ishte zvarritur nga përplasjet rregullatore, kostot e larta dhe tensionet gjeopolitike në Mesdheun Lindor.
Marrëveshja ndryshon balancën e projektit
Sipas marrëveshjes së nënshkruar, Meridiam do të hyjë si aksioner shumice me rreth 66% të shoqërisë së posaçme që menaxhon projektin. Operatori grek i transmetimit të energjisë, ADMIE, do të mbajë pjesën e mbetur dhe rolin teknik në zbatimin dhe funksionimin e ardhshëm të interkoneksionit.
Kjo përfshirje franceze shihet si çelës për financimin dhe rifillimin praktik të punimeve, në një projekt që prej kohësh ka ecur me ritëm të ngadaltë.
Një kabllo 900 kilometra për të nxjerrë Qipron nga izolimi
Interkoneksioni Great Sea parashikon një kabllo nënujore me gjatësi rreth 900 kilometra dhe kapacitet fillestar 1,000 megavat, me mundësi zgjerimi deri në 2,000 megavat.
Objektivi kryesor është lidhja e Qipros me sistemin elektrik evropian përmes Greqisë. Për Qipron, kjo do të thotë mundësi për import dhe eksport të energjisë, ulje të varësisë nga prodhimi vendas me kosto të lartë dhe më shumë siguri në furnizim.
Për Greqinë, projekti forcon pozitën e saj si nyje energjetike mes Evropës dhe Mesdheut Lindor.
Pengesat nuk kanë qenë vetëm financiare
Projekti ishte ngadalësuar jo vetëm nga kostoja e lartë, por edhe nga mosmarrëveshjet rregullatore dhe klima e tensionuar në rajon. Sipas raportimeve në mediat greke, rreth 60% e kërkimeve detare janë përfunduar, ndërsa pjesa e mbetur ndodhet kryesisht mes Karpadhos dhe Qipros.
Pikërisht në këtë zonë janë shfaqur më herët tensione me Turqinë. Në vitin 2024, kërkimet detare për gjurmimin e rrugës së kabllos u ndërprenë pas kundërshtimeve të Ankarasë, e cila pretendonte se një pjesë e punimeve zhvillohej në zona ku kërkohej miratimi i saj. Athina dhe Bashkimi Evropian i kanë kundërshtuar këto pretendime.
Dimensioni francez dhe pesha evropiane
Hyrja e Meridiam e nxjerr projektin përtej një marrëdhënieje dypalëshe mes Greqisë dhe Qipros dhe i shton atij interesa të drejtpërdrejta ekonomike e strategjike franceze.
Paralelisht, po shqyrtohet edhe financimi nga Banka Evropiane e Investimeve. Brukseli e ka mbështetur këtë interkoneksion si pjesë të politikës për integrimin e tregjeve energjetike, diversifikimin e furnizimit dhe forcimin e sigurisë energjetike në BE.
Çfarë synohet në fazën tjetër
Projekti synon të lidhë Qipron, vendin e fundit anëtar të Bashkimit Evropian që mbetet i izoluar nga rrjeti elektrik kontinental, me tregun evropian të energjisë.
Në një fazë të mëvonshme, linja synohet të zgjerohet nga Qiproja drejt Izraelit. Nëse realizohet i gjithë segmenti, do të krijohej një korridor i ri energjetik mes Izraelit, Qipros, Greqisë dhe tregut evropian.
Për momentin, marrëveshja me fondin francez duket se i jep projektit shtysën që i ka munguar, por zbatimi mbetet i lidhur jo vetëm me paratë, por edhe me një rajon ku energjia dhe gjeopolitika përplasen prej vitesh.