Një media holandeze ka vënë në shënjestër heshtjen e institucioneve dhe grupeve politike europiane për çështjen e Erion Veliajt, duke ngritur pyetjen nëse Shqipëria po trajtohet me një standard tjetër kur flitet për shtetin e së drejtës dhe aspiratën për anëtarësim në Bashkimin Europian.
Krahasimi me Turqinë dhe pyetja për standardet
Shkrimi nis me rastin e vitit 2025 në Turqi, kur arrestimi i Ekrem İmamoğlut, një nga rivalët kryesorë të Recep Tayyip Erdoganit, solli reagime të menjëhershme në Parlamentin Europian. Sipas këtij qëndrimi, Socialistët dhe Demokratët ngritën pa vonesë shqetësime për demokracinë, shtetin e së drejtës dhe raportin e Turqisë me BE-në.
Më pas ngrihet pyetja pse një reagim i ngjashëm nuk është parë për Erion Veliajn, i cili sipas artikullit ndodhet prej 18 muajsh në paraburgim nën dyshime për korrupsion. Edhe pse theksohet se lufta kundër korrupsionit është e domosdoshme, komenti vë në dyshim proporcionalitetin e kësaj mase dhe garancitë ligjore që duhet të vlejnë për një të zgjedhur vendor para një vendimi përfundimtar.
Heshtja në kampin socialdemokrat europian
Në fokus vihet sidomos mungesa e reagimit nga grupi S&D, që sipas medias holandeze reagoi fort për İmamoğlun, por jo për Veliajn. Ky dallim paraqitet si një test politik dhe institucional për mënyrën se si zbatohen parimet e shtetit të së drejtës.
Artikulli përmend edhe emra konkretë të eurodeputetëve socialdemokratë dhe pyet pse nuk u ngritën të njëjtat pikëpyetje për paraburgimin, pavarësinë politike dhe mbrojtjen ligjore në rastin shqiptar. Në të njëjtën linjë përmendet edhe eurodeputeti i CDA-së, Jeroen Lenaers, si pjesë e komisionit LIBE, ku sipas këtij argumenti duhej të kishte më shumë kontroll dhe pyetje për një vend kandidat si Shqipëria.
Rama, klima politike dhe dyshimet që ngrihen
Shkrimi i jep çështjes edhe një lexim politik, duke thënë se kryeministri Edi Rama ndodhet nën presion në politikën e brendshme dhe se mungesa e një rivali të rëndësishëm nga qendra politike e Tiranës i heq atij të paktën një barrë.
Ky është një interpretim politik i autorit dhe jo një fakt i provuar në nivel procedural. Megjithatë, vetë ngritja e kësaj teze tregon se rasti Veliaj po lexohet jashtë Shqipërisë jo vetëm si çështje penale, por edhe si provë për pavarësinë reale të institucioneve dhe kufirin mes drejtësisë dhe interesit politik.
Roli i Holandës dhe mbështetja për SPAK-un
Një pjesë e rëndësishme e komentit lidhet me përfshirjen e Holandës në mbështetjen e SPAK-ut. Sipas shkrimit, Holanda ka ndihmuar në forcimin e kapaciteteve hetimore, operacioneve të përditshme dhe efikasitetit strukturor të kësaj strukture, ndërsa edhe BE-ja e ka mbështetur financiarisht me miliona euro.
Pikërisht për këtë arsye, media holandeze argumenton se mbështetja për luftën kundër korrupsionit nuk duhet të përkthehet në mungesë kontrolli kritik. Sipas këtij këndvështrimi, sa më e madhe të jetë përfshirja politike dhe financiare e partnerëve europianë, aq më e madhe duhet të jetë edhe kërkesa për transparencë, proporcionalitet dhe respektim të garancive ligjore.
Një debat që prek drejtpërdrejt procesin e integrimit
Në thelb, komenti ngre një pyetje që shkon përtej emrit të Veliajt: a po i zbaton Europa të njëjtat standarde kur një zyrtar i zgjedhur privohet nga liria para një dënimi përfundimtar? Sipas autorit, ky është një test serioz për kredibilitetin e debatit europian mbi shtetin e së drejtës.
Në këtë kuadër, Shqipëria paraqitet si vend që kërkon të avancojë drejt BE-së, ndërsa mbi funksionimin praktik të mbrojtjes ligjore dhe pavarësisë institucionale mbeten pikëpyetje. Kjo e bën çështjen më të ndjeshme se sa një debat i zakonshëm diplomatik, sidomos kur vlerësimet pozitive nga zyrtarë europianë nuk shoqërohen me të njëjtën ashpërsi pyetjesh publike për rastet problematike.
Mesazhi kryesor i këtij qëndrimi është se shteti i së drejtës nuk testohet vetëm kur bëhet fjalë për kundërshtarë të qartë politikë në vende jashtë BE-së, por edhe kur pyetjet e vështira dalin në pragun e zgjerimit europian.
Pikërisht aty ku institucionet kërkojnë besim, kërkohet edhe më shumë kontroll kritik.