Ukraina po hyn në një fazë edhe më të tensionuar politike, teksa presioni mbi presidentin Volodymyr Zelensky po shtohet nga disa drejtime njëherësh. Ish-ministri i Mbrojtjes, Mykhailo Fedorov, tashmë i kthyer në zërin më të fortë kritik ndaj presidencës, ka kërkuar zhvillimin e zgjedhjeve presidenciale edhe në kushtet e luftës, ndërsa paralelisht po thellohen hetimet antikorrupsion që, sipas versionit zyrtar, prekin edhe nivele të larta të administratës presidenciale.
Një sfidë e drejtpërdrejtë politike ndaj Zelenskyt
Fedorov, dikur aleat i afërt i Zelenskyt dhe një nga figurat më të njohura politike në vend, bëri thirrje për rikthimin e një procesi demokratik “plotësisht funksional”, pavarësisht luftës së zgjatur me Rusinë.
Në një mesazh video, ai argumentoi se demokracia nuk duhet të pezullohet për shkak të luftës dhe e paraqiti situatën si një provë për orientimin evropian të Ukrainës. Në të njëjtën kohë, ai foli për një “krizë sistemike të qeverisjes” dhe ngriti shqetësime për korrupsionin në kohë lufte, pa artikuluar akuza të drejtpërdrejta personale ndaj presidentit apo zyrtarëve të tjerë.
Shkarkimi nga detyra dhe përplasja me strukturat e fuqishme
Pesha e deklaratave të tij lidhet edhe me faktin se Fedorov u shkarkua së fundmi nga posti i ministrit të Mbrojtjes, vetëm gjashtë muaj pasi kishte marrë detyrën. Më herët ai kishte shërbyer edhe si ministër i Transformimit Dixhital dhe ishte identifikuar si një nga mbështetësit kryesorë të përdorimit të dronëve dhe sistemeve të automatizuara në luftë.
Sipas të dhënave të bëra publike, rritja e profilit të tij politik e vendosi në kurs përplasjeje me drejtues të lartë ushtarakë dhe me figura me ndikim në industrinë e mbrojtjes, ndërsa ai përpiqej të reformonte sistemin e prokurimit dhe të kufizonte korrupsionin. Zelensky e shkarkoi më 15 korrik.
Protesta në Kiev pas largimit të Fedorovit
Shkarkimi i tij u pasua nga demonstrata të pazakonta për një vend në luftë. Në Kiev dhe qytete të tjera, kryesisht të rinj dolën në protesta duke kërkuar rikthimin e Fedorovit në krye të Ministrisë së Mbrojtjes dhe largimin e ish-shefit ushtarak Oleksandr Shirsky.
Edhe javë pas shkarkimit, mobilizimi nuk u shua. Në një protestë në Kiev morën pjesë mijëra persona, me slogane si “Populli është pushteti” dhe “Korrupsioni vret”, çka e zhvendosi debatin nga një konflikt i brendshëm pushteti në një krizë më të gjerë besimi ndaj institucioneve.
Hetimet antikorrupsion afrohen me presidencën
Ndërkohë, presioni mbi Zelenskyn po shtohet edhe nga fronti institucional. NABU dhe SAPO njoftuan hapjen e një hetimi ndaj ligjvënësve dhe “zyrtarëve të lartë” të paidentifikuar në zyrën e presidentit, pa dhënë hollësi të tjera.
Njoftimi erdhi vetëm pak orë para një votimi të rëndësishëm në parlament për emërimin e ministrit të ri të Mbrojtjes, Yevgeny Khmara. Po ashtu, presidenca publikoi një dekret për shkarkimin e zëvendëskryetares së administratës presidenciale, Iryna Mudra, pa dhënë arsye publike. Nuk ka konfirmim zyrtar që kjo lëvizje lidhet me hetimin për korrupsion, megjithëse më pas ajo u arrestua.
Më herët gjatë së njëjtës ditë, autoritetet antikorrupsion deklaruan se kishin zbuluar një grup të dyshuar për pastrim parash, ku sipas tyre përfshihej edhe një zyrtar i lartë presidencial.
Zgjedhjet mbeten kërkesë politike, jo proces i hapur
Diskutimi për zgjedhje në kohë lufte po rikthehet në qendër të krizës politike ukrainase, por deri tani mbetet kryesisht në nivel presioni politik dhe publik. Pavarësisht zërave dhe spekulimeve për mundësinë e një procesi zgjedhor këtë vit, nuk ka ende zhvillime konkrete që të tregojnë hapjen formale të një rruge në këtë drejtim.
Në këtë klimë, me protesta në rrugë, përplasje brenda elitës shtetërore dhe hetime që prekin rrethin presidencial, presidenca ukrainase po përballet me një moment delikat që shkon përtej narrativës së unitetit të luftës.
Kërkesa e Fedorovit për zgjedhje nuk është më thjesht një deklaratë politike e izoluar. Ajo po shfaqet në një moment kur pushteti i Zelenskyt po vihet në provë nga pakënaqësi të brendshme, akuza për korrupsion dhe një debat gjithnjë e më i fortë mbi mënyrën se si po qeveriset vendi në kohë lufte.