Numri i ukrainasve me status mbrojtjeje të përkohshme në Poloni ka rënë ndjeshëm brenda pak muajsh, ndërsa shpjegimet nuk kufizohen vetëm te lëvizjet migratore. Të dhënat zyrtare tregojnë një tkurrje me mbi 107 mijë persona nga prilli deri në fillim të shtatorit, në një moment kur lufta në Ukrainë vijon dhe qëndrimi publik në Poloni ndaj refugjatëve është ashpërsuar dukshëm.
Rënie me mbi 107 mijë persona në pak muaj
Sipas statistikave qeveritare të publikuara më 8 shtator, rreth 974.500 ukrainas ishin të regjistruar me statusin e mbrojtjes së përkohshme në prill të vitit 2026. Në fillim të shtatorit, ky numër kishte rënë në 868 mijë.
Në terma relativë, bëhet fjalë për një rënie prej afro 11 për qind. Shifra ka nxitur debat në Poloni, pasi vjen në një kohë kur nevoja për mbrojtje nuk mund të thuhet se është zhdukur, ndërsa sistemi ligjor dhe administrativ duket se ka luajtur rol të drejtpërdrejtë në këtë ulje.
Ndryshimet në ligj dhe filtrat në kufi
Një nga arsyet kryesore lidhet me ndryshimet ligjore të miratuara në mars. Sipas Bohdan Kontsur, ekspert i imigracionit në organizatën Ukrainian House në Varshavë, refugjatëve ukrainas u kërkohet që në kufi të deklarojnë shprehimisht se po hyjnë në Poloni për të kërkuar mbrojtje të përkohshme.
Sipas tij, shumë persona e mësojnë këtë vetëm kur paraqiten në zyrat e imigracionit dhe informohen se hyrja e tyre është regjistruar si hyrje turistike. Kjo ka pasoja të drejtpërdrejta, pasi ata që hyjnë si turistë nuk lejohen të aplikojnë për statusin e mbrojtjes së përkohshme.
Rojet kufitare polake e kanë konfirmuar këtë interpretim. Sipas versionit zyrtar, në mungesë të një deklarate të qartë gjatë kontrollit kufitar, hyrja mund të regjistrohet sipas rregullave të zakonshme për udhëtim pa vizë.
Fshirje nga regjistri për shkak të dokumenteve
Një tjetër goditje administrative hyri në fuqi në fillim të shtatorit. Ndryshimi i ri ligjor solli heqjen nga regjistri të një numri të madh ukrainasish që kishin marrë më herët mbrojtje të përkohshme pa paraqitur një dokument të vlefshëm udhëtimi.
Në fazën e parë të fluksit pas pushtimit rus më 2022, shumë refugjatë ishin regjistruar me dokumente alternative identifikimi, përfshirë letërnjoftime kombëtare, certifikata lindjeje për fëmijët, apo edhe deklarime identiteti. Por ligji i ri u kërkoi që deri më 31 gusht të konfirmonin identitetin me dokument të vlefshëm udhëtimi.
Ata që nuk e bënë, humbën të drejtën e qëndrimit të ligjshëm të lidhur me mbrojtjen e përkohshme nga 1 shtatori. Kontsur tha se u prekën dhjetëra mijëra persona, edhe pse më pas rregulli u zbut me një periudhë shtesë gjashtëmujore për të rregulluar dokumentacionin.
Jo vetëm armiqësia, por edhe statuset e tjera të qëndrimit
Mediat polake kanë raportuar se rritja e armiqësisë ndaj refugjatëve mund të ketë nxitur largime nga vendi. Megjithatë, jo të gjitha shifrat e rënies shpjegohen me këtë argument.
Olena Babakova, studiuese polako-ukrainase dhe bashkautore e një raporti për marrëdhëniet mes polakëve dhe migrantëve ukrainas, ka vlerësuar se prapa rënies qëndrojnë disa faktorë, përfshirë kalimin e një pjese të ukrainasve në forma të tjera lejesh qëndrimi.
Sipas saj, rastet individuale të armiqësisë kanë ndikim të kufizuar në vendimin për t’u zhvendosur sërish, sidomos për familjet që kanë kaluar tashmë traumën e largimit nga lufta dhe kanë ndërtuar një minimum stabiliteti në Poloni.
Mbështetja publike është tkurrur fort
Ajo që mbetet e qartë është ndryshimi i fortë i klimës publike. Sondazhet tregojnë se menjëherë pas nisjes së pushtimit rus në vitin 2022, rreth 94 për qind e polakëve mbështesnin pranimin e ukrainasve që po iknin nga lufta.
Deri në korrik 2026, kjo shifër kishte rënë në 42 për qind, ndërsa më shumë se gjysma e të anketuarve thanë se kundërshtojnë pranimin e refugjatëve ukrainas. Sipas vlerësimeve të raportuara në Poloni, kjo rritje e sentimentit antiukrainas është ushqyer nga debatet historike për masakrat e viteve 1940 dhe nga pakënaqësitë mbi përfitimet që marrin refugjatët.
Në këtë sfond, rënia e numrit të përfituesve të mbrojtjes së përkohshme nuk duket si një statistikë e thjeshtë migracioni, por si rezultat i një përzierjeje mes klimës politike, lodhjes shoqërore dhe filtrave të ashpërsuar burokratikë.
Autoritetet kufitare polake kanë thënë se ukrainasit që e humbën mbrojtjen e përkohshme në shtator mund ta rifitojnë këtë të drejtë vetëm pasi të rihyjnë ligjërisht në Poloni me një pasaportë të vlefshme.
Kjo do të thotë se për mijëra njerëz, problemi nuk është domosdoshmërisht largimi fizik nga Polonia, por humbja e statusit në letër për shkak të rregullave që janë bërë dukshëm më të ngurta.