Nje tjeter projekt me peshe ne qender te Tiranes po avancon me gjuhen e zakonshme te ambicies urbane dhe garave nderkombetare. Kesaj here behet fjale per zhvillimin e zones se njohur si “Taivani” ne Parkun Rinia, ku jane paraqitur pese propozime nga studio te huaja arkitekture, ndersa Kryeministri Edi Rama ka zgjedhur t’u pergjigjet publikisht kritikave per menyren si po shtyhen keto nderhyrje ne hapesirat me te ndjeshme te qytetit.
Pese studio ne gare per nje pike kyce ne qender
Sipas prezantimit zyrtar, konkursi lidhet me projektin “Tirana Fountain Plaza” dhe synon rikonceprimin e prones ku ndodhet godina e njohur si “Taivani”, brenda Parkut Rinia. Qeveria e paraqet nismen si pjese te transformimit te Tiranes drejt vitit 2030.
Ne thelb, kemi te bejme me nje zhvillim te ri mbi nje prone private, por ne nje zone me ndikim te drejtperdrejte ne nje nga hapesirat publike me te njohura te kryeqytetit. Pikerisht ketu nis edhe debati: kufiri mes te drejtes se zhvillimit privat dhe interesit publik ne zemren e parkut.
Rama: projekt privat, por me ndikim per gjithe qytetin
Ne fjalen e tij, Rama kembenguli se nderhyrja po trajtohet me konkurs nderkombetar pikerisht sepse efekti i saj shkon pertej parceles private. Sipas tij, godina ekzistuese ka nevoje per transformim te ri ne perputhje me nevojat dhe ambiciet e Tiranes se sotme.
Ai argumentoi se zgjedhja per t’iu drejtuar studiove te njohura nderkombetare eshte menyra me e mire per te marre nje vendim cilesor per pronen dhe per kryeqytetin. Megjithate, nga deklarimet publike nuk u dha nje sqarim me i plote mbi parametrat konkrete te ndertimit, peshen qe do te kete objekti ne raport me parkun dhe si do te maten efektet reale ne hapesiren publike perreth.
Perplasja me kritiket dhe pretendimi per transparence
Rama iu kunderpergjigj edhe zerave kritikë, perfshire komente nga media dhe kritike te arkitektures jashte vendit, te cilet kane ngritur pikepyetje per transparencen e vendimmarrjes, trashegimine urbane dhe rolin e arkitekteve te huaj ne projektet shqiptare.
Versioni zyrtar eshte se konkurset jane transparente dhe se shumica e jurive perbehen nga profesioniste te pavarur, pa orientim nga pala shqiptare. Po ashtu, Rama hodhi poshte pretendimet se ne Shqiperi po lejohen zhvillime qe Europa nuk i pranon, duke thene se vendi nuk po ben gjera jashte standardeve apo pa rregulla.
Keto jane pretendime qe vijne nga kreu i qeverise, por mbetet thelbesore qe transparenca te matet me dokumente publike, kritere te qarta vleresimi dhe akses real ne proces, jo vetem me garanci politike nga podiumi.
Debati per Parkun Rinia dhe kufijte e nderhyrjes
Ne mbrojtje te projektit, Rama tha se behet fjale per nje zone qe ka kaluar disa transformime historike, qe nga koha e komunizmit e deri te fazat pas privatizimit. Sipas tij, çdo zgjidhje e re duhet te sjelle edhe rigjenerim te parkut, pa prekur pranine e natyres.
Por pikerisht kjo pjese kerkon vemendjen me te madhe publike: kur nje zhvillim i ri promovohet si rigjenerim, qytetaret kane te drejte te dine saktesisht cfare humbet, cfare fitohet dhe kush e percakton interesin publik ne nje hapesire si Parku Rinia. Deri tani, qeveria ka ofruar me shume narrativen politike te projektit sesa nje pasqyre te plote te pasojave urbane dhe mjedisore.
Arkitekte te huaj, ambicie te medha dhe pyetje te pambyllura
Rama e paraqiti angazhimin e arkitekteve te huaj si rrugen e vetme dhe me te mire per zhvillimin urban te vendit, duke argumentuar se kjo i sherben edhe rritjes profesionale te arkitekteve shqiptare. Ai tha gjithashtu se Shqiperia ende nuk i ka te gjitha kapacitetet per ndertime te kesaj natyre, sidomos kur behet fjale per kulla.
Mesazhi politik eshte i qarte: qeveria do te vazhdoje me modele zhvillimi te mbeshtetura te konkurset nderkombetare dhe nga figura te njohura te arkitektures. Por kjo nuk i mbyll pyetjet mbi densitetin e ndertimit ne Tirane, raportin mes interesit privat dhe hapesires publike, si edhe standardet reale me te cilat filtrohen keto projekte para se te marrin drite jeshile.
Pertej gjuhes optimiste te qeverise, ceshtja e “Taivanit” mbetet nje prove e qarte se si po riformesohet qendra e Tiranes: me shume peshe per investimin dhe imazhin, dhe me nje debat publik qe kerkon ende me shume fakte, me shume dokumente dhe me pak retorike.
Ne fund, gara me pese studio mund te prodhoje nje projekt te rendesishem arkitekturor, por pyetja kryesore mbetet po ajo: sa prej ketij transformimi i sherben vertet qytetit dhe sa i sherben logjikes se ndertimit ne cdo hapesire qe ende ka vlere publike?