Erion Veliaj ka dalë hapur kundër mënyrës si po shtyhet përpara reforma e re territoriale dhe i ka kërkuar Kuvendit të pezullojë shqyrtimin përfundimtar të projektligjit. Në letrën e dërguar institucioneve, ai nuk e refuzon në parim rishikimin e hartës, por vë në pikëpyetje procedurën, bazën ligjore dhe faktin që qytetarët po thirren të japin mendim pasi skema duket e hartuar më parë.
Kërkesa kryesore: ndalimi i procesit deri te konsultimi real
Në qendër të kërkesës së kryebashkiakut të Tiranës është pezullimi i vijimit të shqyrtimit përfundimtar të projektligjit deri në zhvillimin e një konsultimi që, sipas tij, duhet të jetë real, paraprak, efektiv dhe i dokumentuar. Sipas qëndrimit të paraqitur në letër, konsultimi nuk mund të përdoret si vulë formale mbi një zgjidhje të mbyllur paraprakisht.
Veliaj kërkon që të bëhen publike metodologjia e konsultimit, informacioni i vënë në dispozicion të qytetarëve, pjesëmarrja, qëndrimet e shprehura dhe mënyra se si këto qëndrime janë reflektuar në projektligj, ose pse janë lënë jashtë. Në thelb, ai ngre dyshimin se procedura po ecën mbrapsht: fillimisht harta, pastaj dëgjimi i popullsisë.
Përplasja me ligjin dhe pyetjet mbi modelin e ri
Në letër kundërshtohet edhe arkitektura që parashikon projektligji, i cili sipas propozimit zyrtar e çon vendin nga 61 në 46 bashki dhe ndryshon mënyrën e organizimit të tyre. Veliaj argumenton se ka mospërputhje mes projektligjit dhe ligjit aktual për vetëqeverisjen vendore, veçanërisht sa i përket statusit të “qytetit”, hierarkisë administrative dhe mënyrës së përfaqësimit.
Sipas tij, një reformë që ndryshon njëkohësisht territorin, strukturën e brendshme të bashkive dhe parimin e përfaqësimit nuk mund të lihet gjysmë e paqartë, me elementë thelbësorë të shtyrë për t’u rregulluar më vonë. Në këtë pikë, ai kërkon harmonizimin e projektligjit me ligjin nr. 139/2015 dhe sqarimin e dispozitave për periudhën kalimtare, kompetencat, financimin, shërbimet dhe administrimin e pasurive e detyrimeve.
Rinasi, pika konkrete ku Tirana kërkon bilanc të plotë
Një nga çështjet më konkrete në letër lidhet me përfshirjen e njësisë administrative Rinas në territorin e Bashkisë Tiranë. Për këtë ndryshim, Veliaj kërkon një vlerësim të posaçëm territorial, demografik, administrativ dhe financiar, përpara se Bashkia Tiranë të japë një qëndrim të plotë.
Në kërkesë përfshihen të dhëna mbi popullsinë dhe territorin e prekur, kompetencat dhe shërbimet që do të transferohen, pasuritë, detyrimet, personelin, të ardhurat, shpenzimet, planifikimin e territorit dhe vazhdimësinë e shërbimeve publike. Këto janë pikërisht ato pika ku reformat administrative zakonisht paraqiten si teknike, ndërsa kostoja reale dhe efekti mbi qytetarët dalin më vonë.
Përfaqësimi, vota dhe kufijtë e kompetencave
Veliaj ngre gjithashtu shqetësime për mënyrën si projektligji trajton përfaqësimin proporcional të qyteteve përbërëse sipas popullsisë. Sipas tij, nëse “qyteti” bëhet njësi referimi për përfaqësimin politik në bashki, atëherë duhet sqaruar paraprakisht mekanizmi juridik dhe zgjedhor: si ruhet barazia e votës, si përfaqësohen fshatrat dhe njësitë administrative dhe çfarë pasoje sjell kjo për organet e zgjedhura.
Në të njëjtën linjë, ai kërkon që të përcaktohet qartë se këshillat bashkiakë nuk mund të përdorin kompetencat për riorganizim të brendshëm si rrugë për të ndryshuar kufijtë e jashtëm të bashkive ose për të transferuar territor nga një bashki në tjetrën. Sipas argumentit të paraqitur, çdo lëvizje e tillë duhet të kalojë me procedurë ligjore të posaçme dhe jo me interpretime të zgjeruara administrative.
Edhe çështja institucionale e Tiranës futet në letër
Në dokument përfshihet edhe një element me peshë politike dhe institucionale për Bashkinë Tiranë. Veliaj pretendon se procesi i kërkuar nga Kuvendi parashikon njëkohësisht mendimin e kryetarit, qëndrimin e Këshillit Bashkiak dhe konsultimin e popullsisë, por se ky zinxhir nuk mund të funksionojë normalisht për sa kohë, sipas tij, ushtrimi i plotë i mandatit të kryetarit është penguar dhe kërkesa për pjesëmarrje është refuzuar nga SPAK.
Në këtë pjesë, ai argumenton se pasoja nuk prek vetëm figurën e kryetarit, por edhe plotësinë e qëndrimit institucional të Bashkisë dhe vetë procesin e marrjes së mendimit të qytetarëve. Kjo e kthen debatin nga një çështje hartash në një përplasje më të gjerë për mënyrën si institucionet po ndërhyjnë në kompetencat e njëra-tjetrës.
Qëndrimi i Veliajt nuk paraqitet si refuzim kategorik i reformës territoriale, por si kundërshtim ndaj mënyrës se si ajo po çohet drejt votimit. Thelbi i kërkesës së tij është që kufijtë e rinj të mos miratohen pa një proces që provon se qytetarët janë dëgjuar përpara dhe jo pasi vendimmarrja është paketuar.
Nëse Kuvendi do ta trajtojë këtë si vërejtje procedurale apo si sinjal për një problem më të thellë kushtetues, mbetet pjesa vendimtare e përplasjes që po hapet rreth hartës së re administrativo-territoriale.