Përpara zgjedhjeve vendore të vitit 2027, opozita po hedh në tryezë dy kërkesa që prekin drejtpërdrejt mënyrën si zgjidhen kryebashkiakët dhe këshilltarët vendorë. PD kërkon rikthimin e balotazhit për drejtimin e bashkive dhe kalimin në lista të hapura për këshillat bashkiakë, në një klimë mosbesimi ndaj mënyrës si mazhoranca po i shtyn ndryshimet institucionale.
PD kërkon rikthimin e balotazhit për kryebashkiakët
Demokratët propozojnë që kryetarët e bashkive të mos shpallen fitues me shumicë relative, por vetëm nëse marrin mbi 50% të votave të vlefshme në raundin e parë.
Në rast se asnjë kandidat nuk arrin këtë prag, gara do të kalonte në balotazh mes dy kandidatëve më të votuar. Ky model është përdorur në Shqipëri deri në vitin 2003 dhe sot aplikohet edhe në Kosovë.
Sipas Oerd Bylykbashit, një kryebashkiak i zgjedhur me 20 apo 30 për qind të votave, në një garë të fragmentuar, nuk përfaqëson shumicën e qytetarëve. Qëndrimi i tij është se drejtuesi i bashkisë duhet të ketë legjitimitet më të gjerë politik dhe qytetar.
Synimi i dytë: lista të hapura për këshillat vendorë
Aktualisht këshillat bashkiakë zgjidhen me sistem proporcional me listë të mbyllur, ku mandatet ndahen sipas votave që merr secili subjekt politik.
PD propozon që ky sistem të ndryshojë në lista të hapura, në mënyrë që votuesi të mos kufizohet vetëm te sigla e partisë, por të zgjedhë drejtpërdrejt kandidatin për këshilltar që preferon.
Bylykbashi është shprehur se do të mbështesë hapjen 100% të listave për këshillat vendorë, edhe pse kjo, sipas tij, e ndërlikon procesin për administrimin zgjedhor.
Përplasja me mazhorancën shkon përtej formulës së votimit
Debati nuk lidhet vetëm me teknikën zgjedhore. Socialistët, sipas planit të bërë publik, synojnë që zgjedhjet e ardhshme të pranverës të zhvillohen në një territor të rikonfiguruar me 46 bashki.
Për opozitën, këmbëngulja e mazhorancës për ta miratuar hartën e re territoriale me votat e saj në seancën e 8 tetorit është një sinjal se edhe reforma zgjedhore mund të kalojë me të njëjtën logjikë force numerike, pa konsensus real.
Kjo e shton dyshimin politik se rregullat e garës po diskutohen në një terren ku pala që ka kartonët mund të vendosë e vetme edhe për arkitekturën elektorale.
Çfarë ndryshon realisht nëse pranohen propozimet
Rikthimi i balotazhit do të rriste pragun e legjitimitetit për kryebashkiakët, duke e bërë më të vështirë fitimin me përqindje të ulët në zona ku vota shpërndahet mes shumë kandidatëve.
Nga ana tjetër, listat e hapura për këshillat bashkiakë do t'u jepnin votuesve më shumë ndikim mbi emrat konkretë që marrin mandat, dhe jo vetëm mbi renditjen e vendosur nga partitë.
Në thelb, opozita po përpiqet ta kthejë debatin nga kontrolli partiak mbi listat dhe fitoret me shumicë relative, te përfaqësimi më i drejtpërdrejtë. Por mbetet për t'u parë nëse këto kërkesa do të trajtohen si pjesë e një reforme reale apo do të përplasen me murin e shumicës parlamentare.
Përplasja për vendoret e 2027-ës po nis herët dhe po prek jo vetëm mënyrën e numërimit të votës, por edhe pyetjen më të madhe politike: kush i shkruan rregullat e garës dhe në interes të kujt.
Nëse mazhoranca zgjedh t'i kalojë ndryshimet vetëm me votat e saj, debati për standardin e zgjedhjeve vendore do të jetë po aq i fortë sa vetë fushata.