Një votim i zhvilluar në orët e para të mëngjesit në Kuvendin e Kosovës ka hapur menjëherë një përplasje politike dhe institucionale me Brukselin. Bashkimi Evropian tha se ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës, ndërsa miratimi i tyre erdhi në të njëjtën natë me zhbllokimin e krizës për zgjedhjen e presidentes së re.
Brukseli ngre alarmin për pavarësinë e Speciales
Sipas qëndrimit të bërë publik nga një zëdhënës i BE-së për Radion Evropa e Lirë, Brukseli është "thellësisht i shqetësuar" nga ndryshimet dhe plotësimet në ligjin që rregullon funksionimin e Dhomave të Specializuara të Kosovës.
Sipas BE-së, këto lëvizje cenojnë detyrimet ndërkombëtare të Kosovës dhe prekin një çështje që Brukseli e konsideron thelbësore: pavarësinë gjyqësore të Dhomave të Specializuara dhe vijimin e mandatit të tyre pa ndërhyrje politike.
Thirrje për llogaridhënie, jo dobësim të mandatit
Në reagimin zyrtar, BE kërkoi që Kosova t’u përmbahet angazhimeve të saj ndërkombëtare për të garantuar pavarësinë e Dhomave të Specializuara, si dhe zotimit për llogaridhënie dhe drejtësi për viktimat dhe familjet e tyre nga të gjitha komunitetet.
Brukseli këmbënguli se Dhomat e Specializuara janë mbështetur vazhdimisht si institucion i pavarur gjyqësor dhe theksoi se ato veprojnë mbi parimin e përgjegjësisë penale individuale. Mesazhi politik është i qartë: BE nuk e sheh me sy të mirë kufizimin e kompetencave të një strukture që vetë e ka financuar dhe mbështetur ndër vite.
Marrëveshja e minutës së fundit dhe votimi gjatë natës
Ndryshimet ligjore u miratuan në lexim të dytë në një seancë të jashtëzakonshme të thirrur vonë më 6 tetor, duke përmbyllur procedurën parlamentare për projektligjin e iniciuar nga Partia Demokratike e Kosovës në opozitë.
Pak më pas, në minutat e para të 7 tetorit, Kuvendi zgjodhi Justina Shiroka Pulën presidente të re. Sipas zhvillimeve në seancë, kjo erdhi pas një marrëveshjeje politike të arritur në fund, që siguroi njëkohësisht edhe votat për ndryshimet që kufizojnë kompetencat e asaj që njihet gjerësisht si Gjykata Speciale.
Seanca e natës pasoi një ditë të gjatë bllokimi politik mes partive. Në të njëjtën kohë, jashtë institucioneve, protestat kundër ndryshimeve në ligj vijuan edhe më 6 tetor, një ditë pasi ishin shënuar përplasje mes protestuesve dhe Policisë së Kosovës.
BE përshëndet zhbllokimin, por vendos kushte politike
Në të njëjtin reagim, Brukseli përshëndeti daljen nga bllokada institucionale që kishte mbërthyer Kosovën që nga viti 2025, pas zgjedhjes së shefes së re të shtetit. Sipas BE-së, rikthimi i stabilitetit institucional duhet t’i hapë rrugë reformave dhe afrimit me unionin.
Megjithatë, mesazhi nuk ishte vetëm inkurajues. Sipas versionit zyrtar të BE-së, Kosovën e pret punë e rëndësishme për reformat e Planit të Rritjes, zbatimin e Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit, bashkëpunimin rajonal dhe integrimin gradual në Tregun e Vetëm.
Brukseli rikujtoi edhe se partneriteti me Kosovën nuk lidhet vetëm me mbështetje, por edhe me përgjegjësi. Në sfond mbetet fakti se Bashkimi Evropian është mbështetësi kryesor financiar i Dhomave të Specializuara, me afro 400 milionë euro të dhëna që nga themelimi i tyre.
Baza juridike e Dhomave të Specializuara lidhet me këmbimin e letrave të vitit 2014 mes presidentes së atëhershme Atifete Jahjaga dhe ish-përfaqësueses së lartë të BE-së, Catherine Ashton.
Edhe pse me seli në Hagë, Dhomat janë pjesë e sistemit gjyqësor të Kosovës. Për këtë arsye, përplasja e fundit nuk shihet thjesht si debat teknik për një ligj, por si provë politike për raportin e Prishtinës me zotimet që ka marrë ndaj partnerëve ndërkombëtarë.