Një teori shkencore e botuar 66 vite më parë është rikthyer në qarkullim në rrjetet sociale, duke ndezur sërish pretendime për “fundin e botës” më 13 nëntor 2026. Në fakt, studimi i përmendur nuk fliste për zhdukjen fizike të njerëzimit, por për kufijtë e një rritjeje të pakontrolluar të popullsisë botërore.
Nga një artikull në “Science” te alarmi viral
Teoria u botua në nëntor 1960 në revistën shkencore “Science” nga fizikani dhe kibernetisti Heinz von Foerster, së bashku me studiuesit Patricia Mora dhe Lawrence Amiot të Universitetit të Illinoisit.
Në artikullin me titull “Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026”, autorët analizuan të dhënat historike të popullsisë botërore nga viti 400 para Krishtit deri në vitin 1958. Pikërisht ky titull dramatik është një nga arsyet pse studimi vazhdon të riciklohet si lajm sensacionalist edhe sot.
Çfarë parashikonte në të vërtetë modeli
Sipas llogaritjeve të studiuesve, popullsia e Tokës po rritej me ritme gjithnjë e më të shpejta. Nëse ajo prirje do të vazhdonte pa ndërprerje, modeli matematikor çonte te një pikë e quajtur singularitet më 13 nëntor 2026, ku numri i banorëve do të bëhej teorikisht i pafundëm.
Kjo nuk nënkuptonte një apokalips në kuptimin popullor të fjalës, por një kufi absurd matematikor që sinjalizonte pamundësinë e vazhdimit të pafund të së njëjtës trajektore demografike, përballë kufijve të hapësirës dhe burimeve natyrore.
Pse u zgjodh data 13 nëntor 2026
Data nuk ishte vendosur rastësisht. 13 nëntori ishte ditëlindja e Heinz von Foerster dhe autorët vunë re se në vitin 2026 ajo do të binte të premten, duke krijuar kombinimin simbolik të “Friday the 13th”, i lidhur me tersin në kulturën anglosaksone.
Pra, edhe vetë zgjedhja e datës mbante një element simbolik dhe provokues, përtej llogaritjeve statistikore që paraqiste studimi.
Pse parashikimi nuk qëndroi
Me kalimin e dekadave, zhvillimet demografike e tejkaluan atë model. Që nga vitet 1970, ritmi i rritjes së popullsisë botërore nisi të ngadalësohej ndjeshëm, ndërsa në shumë vende u vu re rënie e lindshmërisë.
Sipas projeksioneve të Kombeve të Bashkuara, popullsia botërore vlerësohet aktualisht në rreth 8,2 miliardë banorë dhe pritet të rritet edhe për disa dekada, për të arritur kulmin rreth 10,3 miliardë në mesin e viteve 2080, përpara një rënieje graduale. Kjo e bën të qartë se 13 nëntori 2026 nuk është data e ndonjë fundi të parashikuar të njerëzimit.
Çfarë mbetet sot nga debati
Edhe pse modeli i vitit 1960 rezultoi i gabuar në afatin që sugjeronte, pyetja që ngrinte mbetet ende e hapur: si mund të ruhet ekuilibri mes rritjes së popullsisë, burimeve natyrore dhe qëndrueshmërisë së planetit?
Rasti tregon gjithashtu se si një model matematikor, i shkëputur nga ndryshimet sociale dhe ekonomike, mund të japë përfundime të bujshme që më pas riciklohen jashtë kontekstit si “profeci”.
Në thelb, studimi nuk ishte një njoftim për fundin e botës, por një paralajmërim mbi kufijtë e rritjes së pafund. Alarmi viral që po qarkullon sot mbështetet më shumë te titulli dhe simbolika e datës sesa te përmbajtja reale e kërkimit.
Kjo e bën historinë më pak mistike dhe më shumë një shembull klasik se si frika publike mund të ushqehet nga lexime të pjesshme, jashtë kontekstit shkencor.