Norvegjia ka hyrë në një kapitull të ri me ngjitjen në fron të Haakon VIII, i cili pason Harald V dhe merr drejtimin e një monarkie që gëzon ende mbështetje të fortë publike. Por kalimi i kurorës nuk vjen në qetësi të plotë: mbreti i ri hyn në detyrë ndërsa familja mbretërore po përballet me polemika që mund të testojnë raportin e saj me opinionin publik.
Froni pas Harald V dhe hapat e parë si mbret
Haakon VIII bëhet mbreti i katërt i Norvegjisë që nga rikthimi i monarkisë moderne në vitin 1905, pas ndarjes së vendit nga Suedia. Ai pason të atin, Harald V, një figurë që gëzonte simpati të gjerë në Norvegji dhe vdekja e të cilit nxiti reagime të forta emocionale në publik.
Në një nga angazhimet e para pas marrjes së fronit, Haakon drejtoi një mbledhje të jashtëzakonshme të kabinetit dhe shpalli titullin e tij mbretëror. Ai vendosi të mbajë të njëjtën moto të përdorur nga babai i tij: “Gjithçka për Norvegjinë”.
Nga princi i kurorës te mbreti i ri
Haakon kishte vite që përgatitej praktikisht për këtë rol. Si princ i kurorës, ai punoi për një kohë të gjatë krah Harald V dhe mori gjithnjë e më shumë përgjegjësi, sidomos në periudhat kur mbreti nuk mund të ushtronte funksionet për shkak të gjendjes shëndetësore.
I lindur në vitin 1973, ai u bë princ i kurorës në moshën 17-vjeçare, pas vdekjes së gjyshit të tij, Olav V, në vitin 1991. Ndryshe nga shumë figura të tjera të shtëpive mbretërore europiane, ai ndoqi fillimisht shkollimin publik në Norvegji, më pas shërbeu katër vjet në marinën norvegjeze dhe u diplomua në Akademinë Detare Norvegjeze në vitin 1995. Më vonë studioi shkenca politike në Universitetin Berkeley në Kaliforni.
Sipas historianit norvegjez Trond Noren Isaksen, Haakon është më i rezervuar se babai i tij. Nëse Harald njihej për karizmën dhe humorin, Haakon është parë më shumë si figurë e qetë dhe analitike, ndonëse vitet e fundit është shfaqur më i hapur në publik.
Dashuria që sfidoi rregullat e vjetra të monarkisë
Jeta e tij private u bë pjesë e rëndësishme e imazhit të ri të monarkisë norvegjeze kur, në vitin 1999, ai njohu Mette-Marit Tjessem Hoiby në një festival muzikor në Kristiansand. Marrëdhënia e tyre u prit me debat në Norvegji, pasi ajo ishte nënë beqare dhe kishte një profil që në atë kohë u konsiderua i pazakontë për bashkëshorten e ardhshme të një mbreti.
Çifti u kritikua edhe për faktin se bashkëjetoi para martesës. Në atë periudhë pati zëra që paralajmëronin se kjo lidhje mund të dëmtonte monarkinë, por me kalimin e kohës Mette-Marit fitoi simpati publike. Martesa e tyre në vitin 2001 u pa si shenjë e përshtatjes së institucionit me realitetin e një shoqërie moderne.
Nga kjo martesë kanë dy fëmijë, princeshën Ingrid Alexandra dhe princin Sverre Magnus. Me marrjen e fronit nga Haakon VIII, Ingrid Alexandra bëhet princeshë e kurorës dhe trashëgimtare e fronit.
Skandalet që errësojnë fillimin e mbretërimit
Fillimi i mbretërimit të Haakon VIII përkon me një periudhë të vështirë për familjen mbretërore. Mette-Marit është përballur me kritika për lidhjet e saj të së kaluarës me Jeffrey Epstein. Pak para nisjes së procesit gjyqësor ndaj djalit të saj nga një marrëdhënie e mëparshme, Marius Borg Hoiby, u publikuan dokumente që tregonin kontakte të shpeshta të saj me Epstein. Ajo kërkoi falje dhe pranoi se kishte treguar gjykim të dobët.
Ndërkohë, Hoiby është dënuar për përdhunim në një çështje që është ndjekur publikisht dhe e ka apeluar vendimin. Rasti mori edhe më shumë vëmendje pasi një prej grave në atë proces, sipas të dhënave të bëra publike, ishte përdhunuar në pronën e Haakonit në Skaugum, pranë Oslos.
Familja mbretërore ka theksuar vazhdimisht se Hoiby nuk është anëtar i familjes mbretërore dhe nuk ka status mbretëror. Por distancimi formal nuk e ka shmangur trysninë publike mbi institucionin, sidomos në një moment kaq të ndjeshëm të tranzicionit.
Presioni për besim publik dhe transparencë
Situata është rënduar edhe nga gjendja shëndetësore e Mette-Marit. Ajo u diagnostikua me fibrozë pulmonare në vitin 2018 dhe, dy ditë pas përfundimit të gjyqit të djalit të saj, iu nënshtrua një transplanti të mushkërive. Sipas mjekëve, stabiliteti i plotë i gjendjes së saj nuk mund të vlerësohet para kalimit të një viti nga transplanti.
Për Haakon VIII, sfida nuk është vetëm ceremoniale. Ai duhet të mbajë peshën e fronit, të përballet me pasojat politike dhe publike të polemikave familjare dhe të ruajë kapitalin e besimit që Harald V i la trashëgimi monarkisë.
Sipas vlerësimeve të ekspertëve mbretërorë në Norvegji, mënyra se si familja do t’i trajtojë këto çështje mund të jetë vendimtare. Transparenca dhe komunikimi i drejtpërdrejtë me publikun shihen si elementë kyç për të frenuar spekulimet dhe për të mbajtur nën kontroll dëmin reputacional.
Pavarësisht tronditjeve të viteve të fundit, mbështetja për monarkinë norvegjeze mbetet përgjithësisht e fortë. Megjithatë, për Haakon VIII, hyrja në fron nuk shënon thjesht vazhdimësinë e një tradite: është një provë e drejtpërdrejtë nëse kurora mund të ruajë legjitimitetin edhe kur familja që e mban atë është nën presion publik.