Pas vitesh hetimesh, arrestimesh dhe një gjyqi që ka prodhuar debat të fortë në Kosovë, më 16 shtator në orën 10:00 në Hagë pritet të shpallet vendimi i shkallës së parë për Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin. Katër ish-krerët e UÇK-së përballen me akuza për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, ndërsa mbrojtja ka këmbëngulur se përgjegjësia individuale nuk është provuar.
Nga raporti i vitit 2011 te krijimi i Dhomave të Specializuara
Në zanafillë të çështjes janë hetimet për pretendime mbi krime të kryera nga pjesëtarë të UÇK-së gjatë dhe pas luftës në Kosovë. Një pikë kthese ishte raporti i Këshillit të Europës i vitit 2011, i cili ngriti akuza të rënda dhe kërkoi hetime të mëtejshme.
Më 2015, pas presionit ndërkombëtar dhe shqetësimeve të deklaruara për mbrojtjen e dëshmitarëve, Kosova miratoi ndryshimet kushtetuese që hapën rrugën për krijimin e Dhomave të Specializuara. Edhe pse ky institucion funksionon sipas ligjit të Kosovës, ai u vendos në Hagë, një fakt që prej fillimit e ka shoqëruar procesin me debat politik dhe mosbesim publik.
Aktakuza ndaj katër figurave kryesore të luftës
Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi u përfshinë në aktakuzën e Prokurorisë së Specializuar, e konfirmuar fillimisht më 26 tetor 2020 dhe e ndryshuar disa herë më pas.
Sipas Prokurorisë, akuzat lidhen me periudhën nga të paktën marsi 1998 deri në shtator 1999. Në dosje përfshihen pretendime për përndjekje, vrasje, burgim, torturë dhe zhdukje të detyruar ndaj personave që konsideroheshin ose perceptoheshin si kundërshtarë të UÇK-së.
Të katër të akuzuarit i kanë mohuar akuzat dhe kanë deklaruar pafajësinë. Më 5 nëntor 2020 ata u transferuan në qendrën e paraburgimit në Hagë, ndërsa Thaçi dha dorëheqjen nga posti i Presidentit të Kosovës për t’u përballur me procesin.
Gjyqi i nisur më 2023 dhe pesha e provave
Gjykimi nisi zyrtarisht më 3 prill 2023, pas një faze të gjatë procedurash paraprake. Sipas versionit të Prokurorisë, katër të akuzuarit kishin role drejtuese në UÇK dhe mbajnë përgjegjësi individuale për krimet e përfshira në aktakuzë.
Sipas Dhomave të Specializuara, deri në mbylljen e paraqitjes së provave më 15 prill 2025, Prokuroria kishte thirrur 125 dëshmitarë dhe në proces ishin pranuar rreth 3 mijë prova dokumentare. Në atë fazë ishin dorëzuar edhe 1,430 parashtresa.
Në korrik 2025 u paraqitën edhe provat e Zyrës së Mbrojtësit të Viktimave, që përfaqësonte 155 viktima pjesëmarrëse në proces. Më pas vijoi faza e mbrojtjes, ku avokatët kundërshtuan bazën e akuzave dhe përgjegjësinë penale individuale të klientëve të tyre.
Kërkesa për 45 vite burg dhe klima e debatit në Kosovë
Në fund të procesit, Prokuroria kërkoi nga 45 vite burg për secilin prej të akuzuarve. Sipas saj, Thaçi dhe tre bashkëakuzuarit ishin pjesë e një strukture drejtuese dhe mbanin përgjegjësi për një fushatë përndjekjeje dhe dhune ndaj kundërshtarëve të perceptuar politikë dhe komuniteteve të tjera.
Mbrojtja ka kërkuar pafajësi, me argumentin se akuzat nuk janë provuar përtej dyshimit të arsyeshëm dhe se të akuzuarit nuk kishin kontrollin operacional që u atribuohet nga Prokuroria.
Procesi ka mbetur një nga çështjet më të debatueshme në Kosovë, jo vetëm në planin juridik por edhe në atë politik. Në Kosovë janë zhvilluar protesta dhe tubime në mbështetje të ish-krerëve të UÇK-së, ndërsa në shkurt 2026 mijëra persona protestuan në Prishtinë kundër gjykimit dhe kërkuan lirimin e tyre.
Trupi gjykues ka hyrë në fazën e deliberimit dhe aktgjykimi do të shpallet më 16 shtator 2026 në Hagë.
Vendimi do të jetë i shkallës së parë, çka do të thotë se beteja ligjore nuk mbyllet domosdoshmërisht aty, pasi palët kanë të drejtë ankimi. Megjithatë, për Kosovën dhe për figurat qendrore të luftës e të shtetformimit, verdikti i nesërm mbetet një moment me peshë të veçantë.