Qeveria ka hedhur në tryezë një paketë të gjerë ndryshimesh në Kodin e Procedurës Penale, duke prekur një pjesë të ndjeshme të mekanizmave të hetimit, paraburgimit dhe publikimit të materialeve hetimore. Në versionin e paraqitur nga kryeministri Edi Rama, theksi vihet te garancitë procedurale dhe te rritja e kontrollit gjyqësor mbi veprimet e prokurorisë dhe policisë, ndërsa vetë qeveria këmbëngul se kjo nuk do të thotë zbutje e goditjes ndaj korrupsionit dhe krimit të organizuar.
Paketa prek një të pestën e Kodit
Sipas prezantimit të bërë nga Rama, paketa e re përfshin 105 nene dhe prek rreth një të pestën e Kodit të Procedurës Penale. Kryeministri tha se projekti është hartuar me angazhimin e 19 akademikëve dhe magjistratëve nga Italia, Franca dhe Holanda, bashkë me ekspertë të Këshillit të Europës, ndërsa pala shqiptare ka pasur rol koordinues përmes sekretariatit teknik.
paragraphs që synojnë të rrisin garancitë për personat nën hetim apo gjykim lidhen sidomos me paraburgimin, të drejtën e mbrojtjes, mënyrën e marrjes në pyetje dhe trajtimin e provave. Qeveria e paraqet këtë ndërhyrje si korrigjim të një sistemi që, sipas shifrave të cituara nga Rama, mbështetet rëndë te paraburgimi.
Çfarë ndryshon për arrestin në burg
Në paketën e prezantuar parashikohet që për veprat me dënim maksimal nën 5 vjet të mos caktohet arrest në burg. Rama tha gjithashtu se për vepra me dënim maksimal deri në 3 vjet, si rregull, nuk do të caktohen masa shtrënguese.
Sipas versionit të paraqitur nga qeveria, gjykata duhet të arsyetojë në mënyrë të pavarur nevojën për masën e sigurisë dhe nuk mjafton më vetëm pesha e veprës penale. Paketa parashikon edhe raportim periodik të prokurorit para gjykatës për vazhdimin e kushteve që justifikojnë kufizimin e lirisë.
Telefonat dhe përgjimet kalojnë në filtër më të fortë gjykate
Një nga pikat më të ndjeshme të paketës lidhet me telefonat dhe përgjimet. Sipas ndryshimeve të propozuara, policia dhe prokuroria mund ta sekuestrojnë pajisjen, por hapja, kopjimi ose përpunimi i përmbajtjes së saj do të kërkojë autorizim paraprak nga gjykata.
Po ashtu, për përgjimet parashikohet që të transkriptohen vetëm komunikimet që lidhen me hetimin, përfshirë edhe ato që mund të jenë në favor të personit nën hetim. Çdo e dhënë e marrë jashtë autorizimit të gjykatës, sipas paketës së paraqitur, do të jetë e papërdorshme.
Kufizime për publikimin e materialeve hetimore
Paketa vendos edhe rregulla të reja për prezumimin e pafajësisë dhe për publikimin e materialeve të hetimit. Në ndryshimet e propozuara përfshihen kufizime për publikimin e përmbajtjes së përgjimeve, të dhënave identifikuese të viktimave dhe pamjeve të personave nën masa shtrënguese fizike.
Rama deklaroi se përgjegjësia për nxjerrjen e sekretit hetimor nuk do të bjerë mbi median, por mbi personin që ka detyrimin ligjor për ta ruajtur atë. Kjo është një nga pikat që pritet të lexohet me kujdes, pasi prek njëkohësisht transparencën e hetimeve, të drejtën e informimit dhe kontrollin institucional mbi rrjedhjen e dosjeve.
Qeveria thotë se nuk preket lufta kundër korrupsionit
Kryeministri këmbënguli se paketa nuk i heq prokurorisë kompetencat për të përgjuar, kontrolluar, sekuestruar, hetuar pasurinë apo bashkëpunuar ndërkombëtarisht, por ndryshon mënyrën e ushtrimit të tyre dhe forcon kontrollin e gjykatës mbi këto veprime.
Sipas Ramës, për korrupsionin, krimin e organizuar, terrorizmin, trafiqet, krimet me armë ose dhunë të rëndë dhe çështjet e Gjykatës së Posaçme do të mbeten regjime të posaçme. Qeveria e paraqet këtë si garanci se paketa nuk do të përdoret për të zbutur frontin penal në dosjet më të ndjeshme.
Debati real për këtë paketë pritet të zhvendoset tani nga salla e prezantimit te teksti i neneve dhe mënyra si do të zbatohen në praktikë. Përvoja ka treguar se ndryshimet në letër dhe garancitë e shpallura publikisht nuk japin domosdoshmërisht të njëjtin rezultat në hetime, në gjykata dhe në raportin e shtetit me qytetarin.
Pikërisht aty do të matet nëse kemi të bëjmë me një korrigjim serioz të abuzimeve procedurale, apo me një paketë që kërkon të ruajë balancat politike rreth drejtësisë duke e paketuar këtë si standard europian.