Kuvendi i Kosovës i hapi rrugë në lexim të parë një projektligji që synon të prekë në thelb funksionimin e Dhomave të Specializuara në Hagë. Nisma, e mbështetur nga 91 deputetë pa asnjë votë kundër, vjen pak ditë pas vendimit ndaj ish-krerëve të UÇK-së dhe prek pika kyçe: çfarë gjykon Specialja, për cilën periudhë, çfarë dënimesh mund të japë dhe çfarë ndodh me rastet që mbeten jashtë kompetencës së saj.
Votë unanime në lexim të parë, por jo pa prapavijë politike
Projektligji u mbështet nga të gjithë deputetët që morën pjesë në votim, ndërsa Lidhja Demokratike e Kosovës nuk mori pjesë. Nisma është propozuar nga PDK-ja dhe u paraqit vetëm pesë ditë pas aktgjykimit të 16 shtatorit ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit.
Në tekstin shoqërues të projektligjit, nevoja për ndryshime lidhet drejtpërdrejt me këtë vendim gjyqësor dhe me gjetjet e trupit gjykues për “ndërmarrjen e përbashkët kriminale”. Vetë kjo kohëzgjatje politike e nismës ka shtuar vëmendjen mbi qëllimin real të ndërhyrjes ligjore.
Juridiksion më i kufizuar për Specialen
Ndryshimi më i madh lidhet me ngushtimin e juridiksionit të Dhomave të Specializuara. Sipas projektligjit, kompetenca e tyre do të lidhej me pretendimet specifike të raportit të Këshillit të Evropës të vitit 2011, pra me akuzat që kanë lidhje të drejtpërdrejtë me nxjerrjen, heqjen dhe trafikimin e paligjshëm të organeve, indeve ose qelizave njerëzore.
Në të njëjtën kornizë do të përfshiheshin edhe vrasjet, torturat dhe trajtimi mizor ose çnjerëzor në vende të caktuara ndalimi të përmendura në raport, por vetëm nëse ato lidhen drejtpërdrejt me këto operacione të pretenduara. Kjo do të linte jashtë juridiksionit të Speciales një pjesë të krimeve të tjera të luftës, krimeve kundër njerëzimit apo dhunës politike që nuk kanë këtë lidhje.
Projektligji ngushton edhe periudhën kohore. Në vend të intervalit aktual nga janari 1998 deri në dhjetor 2000, propozohet që juridiksioni të nisë më 1 korrik 1999 dhe të mbyllet më 31 dhjetor 2000. Po ashtu, kompetenca territoriale do të kufizohej vetëm brenda Kosovës, duke përjashtuar pretendimet për krime të kryera në veri të Shqipërisë.
Dënimi maksimal 15 vjet dhe transferim i çështjeve në Kosovë
Projektligji propozon që dënimi maksimal që mund të japin Dhomat e Specializuara të jetë 15 vjet burgim. Sipas arsyetimit të paraqitur, kjo mbështetet te parimi i ligjit më të favorshëm për të dënuarin, i njohur si lex mitior.
Ky kufi do të ishte më i ulët se disa nga dënimet e dhëna më 16 shtator, ku tre prej katër të dënuarve morën masa mbi 15 vjet. Megjithatë, ndryshimi i propozuar nuk do të thotë automatikisht rrëzim i vendimeve ekzistuese apo lirim i të dënuarve.
Për rastet që, me juridiksionin e ri, nuk do të mbeteshin më në kompetencë të Speciales, projektligji parasheh transferimin e tyre në sistemin e rregullt gjyqësor të Kosovës. Bashkë me çështjet do të kalonin edhe dosjet, provat dhe materialet përkatëse. Të ndaluarit në këto raste do të silleshin në Kosovë dhe do të duhej të paraqiteshin para gjykatësit brenda 48 orësh për caktimin e masës së sigurisë.
Çfarë ndodh me apelimet dhe ku mund të përplaset nisma
Sipas shpjegimeve të PDK-së, procedurat aktuale të apelit do të vazhdonin në strukturën ekzistuese të Dhomave të Specializuara. Nëse një gjykatë apeli do të urdhëronte rigjykim, atëherë do të hynte në lojë juridiksioni i ri i propozuar. Në rast se çështja nuk do t’i përmbushte kriteret e reja, ajo do të mund të transferohej në Kosovë.
Projektligji parashikon edhe që personat e dënuar të mund t’i vuajnë dënimet në institucionet korrektuese të Kosovës, si edhe mundësinë që ata të jenë subjekt i faljes nga presidenti i Kosovës pasi vendimi të marrë formë të prerë. Kjo pikë, megjithatë, përplaset me kufizime që burojnë nga ligji aktual për faljen dhe nga Kodi Penal për vepra të caktuara kundër së drejtës ndërkombëtare.
Pikërisht këtu nis pjesa më e debatueshme e nismës. Dhomat e Specializuara janë ngritur mbi bazën e ndryshimeve kushtetuese, një ligji të veçantë dhe zotimeve ndërkombëtare të Kosovës. Për këtë arsye, vota në Kuvend nuk garanton vetvetiu se ndryshimet do të kalojnë pa pengesa kushtetuese apo pa pasoja në raport me detyrimet ndërkombëtare. Vetë Dhomat e Specializuara kanë bërë të ditur se nuk janë konsultuar për këtë nismë, ndërsa sipas qeverisë nuk ka pengesa ligjore për procedimin e saj.
Projektligji pritet të shqyrtohet nen për nen në komisionin përgjegjës dhe më pas të rikthehet në Kuvend për lexim të dytë dhe votim përfundimtar.
Përtej mbështetjes së gjerë politike në fazën e parë, prova reale do të jetë nëse kjo nismë mund të qëndrojë përballë kushtetutës dhe arkitekturës ndërkombëtare mbi të cilën është ndërtuar vetë Specialja.