Lituania ka hedhur një hap që mund të ndryshojë ekuilibrat e sigurisë në kufirin lindor të NATO-s. Parlamenti i vendit ka miratuar në leximin e parë heqjen e ndalimit kushtetues për vendosjen e armëve bërthamore në territorin lituanez, ndërsa nga Moska reagimi ka ardhur i menjëhershëm dhe i ashpër.
Votimi i parë hap debatin për një ndryshim të ndjeshëm
Amendamenti nuk është miratuar ende përfundimisht, por votimi i parë në parlament i ka dhënë dritën jeshile një procesi që, nëse mbyllet me sukses, do të heqë një kufizim të vendosur më shumë se tri dekada më parë.
Për të hyrë në fuqi, ndryshimi kushtetues duhet të marrë një shumicë prej dy të tretash në dy votime të ndara parlamentare. Kjo do të thotë se vendimi mbetet ende i hapur politikisht dhe institucionalisht.
Moska e lexon lëvizjen si rritje të tensioneve
Sipas versionit zyrtar të Kremlinit, afrimi i infrastrukturës ushtarake amerikane pranë kufijve të Rusisë konsiderohet një hap drejt përshkallëzimit. I njëjti qëndrim, sipas zëdhënësit Dmitry Peskov, vlen edhe për mundësinë e vendosjes së armëve bërthamore në territorin e një shteti fqinj.
Reagimi rus erdhi në një moment kur në tryezë është edhe propozimi i bërë këtë muaj nga presidenti amerikan Donald Trump për ndërtimin e një baze ushtarake amerikane në Lituani.
Pse Lituania ka peshë strategjike në këtë përplasje
Lituania është anëtare e Bashkimit Europian dhe NATO-s dhe kufizohet si me Rusinë, ashtu edhe me Bjellorusinë, aleate e ngushtë e Moskës. Pikërisht kjo e bën çdo lëvizje ushtarake në territorin e saj shumë më të ndjeshme sesa një debat i zakonshëm kushtetues.
SHBA mban në Lituani që nga viti 2019 një batalion të blinduar me rreth 1 mijë trupa, me prani ushtarake në rotacion. Në këtë sfond, çdo hap i ri për zgjerimin e kapaciteteve ushtarake pritet të lexohet jo vetëm si çështje sovraniteti, por edhe si sinjal gjeopolitik.
Një ndalim i epokës post-sovjetike mund të bjerë
Ndalimi aktual për armët bërthamore ishte vendosur pas shkëputjes së Lituanisë nga Bashkimi Sovjetik. Heqja e tij do të përbënte një kthesë të fortë nga logjika kushtetuese e asaj periudhe.
Për momentin, mbetet për t’u parë nëse shumica e nevojshme do të konsolidohet edhe në votimin e dytë, aty ku vendimi kalon nga sinjal politik në ndryshim real kushtetues.
Lëvizja e Vilniusit po trajtohet nga Moska si pjesë e një afrimi më të thellë të kapaciteteve ushtarake perëndimore pranë kufijve rusë.
Në një rajon ku prania ushtarake dhe mesazhet politike lexohen si paralajmërime strategjike, edhe një votim parlamentar mund të ketë peshë përtej kufijve të Lituanisë.