Shqipëria dhe vendet e tjera kandidate do të gjykohen mbi dy filtra kryesorë në procesin e anëtarësimit në Bashkimin Europian. Ky është mesazhi që dha komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, e cila në një videomesazh publik renditi prioritetet që, sipas saj, do të peshojnë në fazën e re të zgjerimit.
Dy kriteret që Kos i vendos në qendër
Sipas deklarimit të Marta Kos, dy kushtet bazë për vendet që synojnë anëtarësimin janë përparimi në reformat e kërkuara dhe përafrimi strategjik me Bashkimin Europian.
Mesazhi i saj sugjeron se procesi nuk do të matet vetëm me ritmin formal të negociatave, por edhe me pozicionimin politik dhe institucional të vendeve kandidate ndaj linjës së BE-së.
Brukseli flet për ritëm të ri në zgjerim
Në videomesazhin e publikuar në rrjetin social X, Kos tha se në dy vitet e fundit është bërë më shumë përparim në zgjerim sesa në dy dekadat e mëparshme, sipas vlerësimit të saj dhe të shteteve anëtare.
Ajo shtoi se disa vende kandidate mund t’i mbyllin negociatat e anëtarësimit deri në fund të kësaj dekade, një sinjal politik optimist që mbetet për t’u provuar në praktikë nga ritmi real i reformave dhe vendimmarrjes brenda vetë Unionit.
BE-ja po sheh edhe veten përpara zgjerimit
Përtej kërkesave ndaj vendeve kandidate, Kos foli edhe për nevojën që vetë Bashkimi Europian të përgatitet për një union më të madh. Sipas saj, kjo nënkupton shqyrtimin e ndikimit të anëtarëve të rinj te qytetarët, bizneset dhe fermerët në BE.
Ajo përmendi edhe reforma të brendshme të Unionit, si ulja e fushave ku një shtet i vetëm mund të bllokojë të tjerët me veto, rritja e efikasitetit institucional dhe ide si sistemi i rotacionit për të zvogëluar numrin e komisionerëve.
Sundimi i ligjit dhe fondet mbeten leva presioni
Një tjetër pikë e theksuar nga komisionerja lidhet me respektimin e vlerave demokratike dhe sundimit të ligjit nga shtetet që synojnë anëtarësimin. Sipas versionit të paraqitur prej saj, po propozohen mekanizma mbrojtës për të reaguar më lehtë në rast shkeljesh të angazhimeve.
Këto masa mund të përfshijnë, nëse konsiderohet e nevojshme, shkurtim fondesh ose pezullim të disa të drejtave. Kjo tregon se zgjerimi po paraqitet jo vetëm si proces teknik, por edhe si instrument presioni politik dhe institucional.
Nga logjika 'gjithçka ose asgjë' te integrimi gradual
Kos tha se BE-ja synon të largohet nga qasja 'gjithçka ose asgjë' në zgjerim. Sipas saj, vendet që përmbushin reformat mund të integrohen në pjesë të caktuara të Bashkimit edhe përpara anëtarësimit të plotë.
Në këtë kuadër, ajo përmendi zgjerimin e lirive të tregut të përbashkët dhe heqjen e barrierave mes vendeve anëtare dhe atyre që janë në pritje. Mesazhi politik i Brukselit është se zgjedhjet që bëhen sot për sigurinë, energjinë, lëndët e para kritike dhe inteligjencën artificiale do të kenë peshë afatgjatë për të ardhmen e kontinentit.
Për Shqipërinë, deklarata e komisioneres e rikthen theksin te dy elementë që Brukseli i konsideron vendimtarë: reformat konkrete dhe rreshtimi strategjik me BE-në.
Mbetet për t’u parë sa nga ky ritëm i ri i shpallur në nivel politik do të përkthehet në hapa realë, si për vendet kandidate ashtu edhe për vetë Bashkimin Europian.