Pas rreth pesë muajsh protestash, një pjesë e studentëve po e shtyjnë debatin përtej auditorëve dhe kërkesave të zakonshme universitare. Mesazhi që po del nga sheshi është më i gjerë: pakënaqësia nuk lidhet vetëm me arsimin, por me tregun e punës, emigrimin, shërbimet publike dhe mënyrën si politika, sipas tyre, i ka shpërfillur.
Nga auditori në shesh, me kosto personale
Iris Kola, 20 vjeçe, studente për Arkitekturë dhe Planifikim Peizazhi, thotë se ka lënë pas studimet për t’u përfshirë në tubime. Sipas saj, të rinjtë nuk po dalin më në protestë vetëm për kushtet në universitete, por për probleme që prekin jetën e përditshme dhe të ardhmen e tyre në vend.
Ajo rendit si arsye tregun e punës, kushtet në spitale dhe emigrimin, duke theksuar se shumë të rinj e shohin protestën si reagim ndaj një realiteti që i shtyn jashtë Shqipërisë. Në këtë këndvështrim, protesta paraqitet si shenjë lodhjeje sociale, jo thjesht si pakënaqësi studentore.
Nga tubim paqësor në revoltë të hapur
Sipas rrëfimit të studentes, protesta që nisi si tubim paqësor ndryshoi formë me kalimin e muajve, deri në përplasje fizike me policinë në tetor. Ajo pretendon se kërkesat e studentëve u injoruan nga politika dhe se kjo e ka ashpërsuar tonin e reagimit në shesh.
Në versionin e protestuesve, pas 130 ditësh në rrugë, ndjenja dominuese nuk është më pritja për dialog, por revolta. Kola shprehet se studentët janë ndier edhe objekt talljeje nga qeveritarët, çka, sipas saj, ka zëvendësuar fjalët me veprime.
Kërkesa politike: dorëheqje e qeverisë
Nëse në qershor fokusi ishte te ligjet që, sipas protestuesve, preknin natyrën, tani kërkesa është drejtpërdrejt politike: dorëheqja e kryeministrit Edi Rama dhe e kabinetit qeveritar. Studentët po e lidhin krizën në arsim me përgjegjësi më të gjera institucionale.
Mes kritikave të artikuluara prej tyre përfshihet edhe Ministria e Arsimit, që në sytë e protestuesve mban peshë të veçantë për gjendjen në universitete. Kjo e zhvendos protestën nga një çështje sektoriale në një përballje të hapur me qeverinë.
Pa lider të shpallur, por me organizim në terren
Deri tani, studentët nuk kanë paraqitur një figurë të vetme drejtuese. Megjithatë, sipas asaj që përshkruajnë vetë protestuesit, organizimi i tyre funksionon përmes ndarjes së roleve dhe detyrave në terren.
Sipas Kolës, disa merren me mjekimin, të tjerë qëndrojnë në vijën e parë të përplasjes, ndërsa të tjerë kujdesen për mbështetjen logjistike. Ajo e paraqet këtë si një strukturë që ka lindur në mënyrë organike, jashtë partive dhe organizatave të tjera.
Modeli serb dhe ideja për një lëvizje të re
Një nga tezat që po qarkullon mes pjesës më aktive të studentëve është që revolta të mos mbetet vetëm në shesh, por të marrë formë politike. Kola e lidh këtë me atë që e konsideron fitore të studentëve në Serbi dhe e sheh si sinjal se edhe të rinjtë në Shqipëri duhet të synojnë përfaqësim.
Sipas saj, një lëvizje e tillë duhet të ndërtohet nga studentët dhe për studentët, pa përfshirjen e partive politike, OJF-ve apo OJQ-ve. Kjo tregon një mosbesim të hapur ndaj ndërmjetësve tradicionalë dhe një përpjekje për ta kthyer protestën në kapital politik të drejtpërdrejtë.
Mesazhi që del nga kjo valë reagimi është i qartë: një pjesë e të rinjve nuk po kërkon më vetëm të dëgjohet, por të zërë vend në vendimmarrje.
Mbetet për t’u parë nëse kjo energji do të mbetet revoltë rruge apo do të shndërrohet në një projekt politik që sfidon realisht status quo-në.