Humbja e Partisë Përparimtare Serbe të Aleksandar Vuçiçit në zgjedhjet parlamentare në Serbi ka vënë në lëvizje edhe skenën politike të serbëve në Kosovë. Lista Serbe, forca dominuese në komunat me shumicë serbe, nuk ka dalë ende me një qëndrim publik, ndërsa figura opozitare në veri po e lexojnë rezultatin si goditje të drejtpërdrejtë ndaj strukturës që për vite është mbështetur nga Beogradi.
Rezultati në Serbi dhe pesha e votës së serbëve nga Kosova
Sipas rezultateve paraprake të Komisionit Republikan të Zgjedhjeve në Serbi, në vendvotimet ku votuan serbët nga Kosova, lista “Aleksandar Vuçiç–Serbia e Bashkuar” mori rreth 71 për qind të votave, ndërsa Lista Studentore rreth 21 për qind.
Në rang vendi, tabloja ishte tjetër: Lista Studentore fitoi mbi 52 për qind, ndërsa lista e udhëhequr nga ish-presidenti Vuçiç mori rreth 39 për qind. Vetë Vuçiçi e pranoi humbjen, edhe pse deklaroi se SNS kishte fituar në zonat ku jetojnë serbë në rajon, përfshirë Kosovën.
Lista Serbe në heshtje, kundërshtarët paralajmërojnë përçarje
Lista Serbe, e krijuar në vitin 2013 me mbështetjen e drejtpërdrejtë të SNS-it dhe Vuçiçit, nuk iu përgjigj kërkesave për koment pas publikimit të rezultateve të para. Kjo heshtje po lexohet politikisht, në një moment kur mbështetja nga Beogradi shihet si kusht kyç për mbijetesën e saj.
Ivan Vuçkoviç, përfaqësues opozitar i serbëve të Kosovës nga Leposaviqi, tha për Radion Evropa e Lirë se “asgjë nuk do të jetë më si më parë”, duke argumentuar se Lista Serbe nuk mund të funksionojë pa përkrahjen e pushtetit në Beograd. Një qëndrim i ngjashëm u shpreh edhe nga Vladimir Radosavleviq i Demokracisë Serbe, i cili e konsideron fundin e bashkëpunimit me strukturat e vjetra si të pashmangshëm.
Pushteti lokal në Kosovë mbetet në duart e saj
Pavarësisht goditjes politike që vjen nga Beogradi, Lista Serbe vazhdon të kontrollojë të dhjetë komunat me shumicë serbe në Kosovë. Në zgjedhjet e qershorit ajo fitoi nëntë nga dhjetë vendet e rezervuara për komunitetin serb në Kuvendin e Kosovës.
Përveç pushtetit lokal, zyrtarët e saj drejtojnë edhe institucione të Serbisë që vazhdojnë të funksionojnë në Kosovë. Një prej emrave kyç është kryetari i Listës Serbe, Zllatan Ellek, i cili mban drejtimin e Qendrës Klinike Spitalore në Mitrovicën e Veriut.
Dyshime për fondet dhe rolin e Beogradit
Debati nuk po kufizohet vetëm te fati politik i Listës Serbe. Opozitarët serbë në Kosovë po ngrenë edhe pyetje për mënyrën se si janë menaxhuar fondet që Serbia ka dërguar ndër vite në zonat me shumicë serbe, duke hedhur pretendime për abuzime dhe keqpërdorim të pushtetit.
Këto akuza mbeten në nivel pretendimesh politike, por marrin peshë në një moment kur lëvizja studentore në Serbi është ngritur mbi retorikën kundër korrupsionit. Në këtë klimë, një pjesë e kundërshtarëve të Listës Serbe po kërkojnë rishikim të plotë të shpërndarjes së fondeve dhe të emërimeve në institucionet që varen nga Beogradi.
Çfarë mund të ndryshojë pas rotacionit në Beograd
Nenad Rashiq, ministër në Qeverinë e Kosovës dhe politikan serb që mbështeti Lëvizjen Studentore, vlerëson se bashkëpunimi mes Listës Serbe dhe pushtetit të ri në Serbi nuk duket i mundur. Ai nuk e përjashton skenarin që SNS t’i kërkojë Listës Serbe të tërhiqet nga pozitat që mban, edhe pse shprehet skeptik se kjo do të ndodhë në mënyrë vullnetare.
Nga ana tjetër, drejtori i organizatës joqeveritare Aktiv, Miodrag Milliçeviç, thotë se formalisht rezultatet e zgjedhjeve në Serbi nuk e ndryshojnë statusin e Listës Serbe brenda sistemit të Kosovës. Por politikisht, sipas tij, ndryshimi i pushtetit në Beograd hap pyetje serioze për rolin që kjo forcë ka luajtur si zgjatim i SNS-it në Kosovë dhe për mënyrën si do të funksionojë më tej.
Në këtë panoramë mbeten edhe tensionet më të gjera rreth institucioneve serbe në Kosovë. Qeveria e Kosovës ka nisur mbylljen e strukturave të Serbisë dhe ka paralajmëruar integrimin e institucioneve të shëndetësisë dhe arsimit në sistemin e Kosovës, ndërsa bashkësia ndërkombëtare ka kërkuar që hapa të tillë të kalojnë përmes dialogut dhe konsultimit me komunitetin serb.
Për momentin, ajo që bie më shumë në sy është vakumi politik pas humbjes së SNS-it dhe heshtja e Listës Serbe përballë një ndryshimi që mund t’i prekë jo vetëm lidhjet me Beogradin, por edhe kontrollin që ka ndërtuar në terren në Kosovë.
Nëse rotacioni në Serbi do të sjellë vetëm ndryshim emrash apo edhe hetim të mënyrës si janë ushtruar pushteti dhe fondet në veri, kjo mbetet një nga çështjet më të ndjeshme që po hapen pas zgjedhjeve.