Vetëm pak ditë pas zgjedhjeve parlamentare në Serbi, sistemi i drejtësisë që për vite ishte akuzuar se mbante dosje në sirtar, ka nisur të lëvizë me ritëm të pazakontë. Polici, drejtues institucionesh, zyrtarë lokalë dhe emra të lidhur me pushtetin në largim janë përfshirë në një valë arrestimesh që po ngre pyetjen kryesore: pse këto hetime u bënë të mundura vetëm pasi partia e Aleksandar Vuçiçit humbi pushtetin?
Arrestimet nisën menjëherë pas zgjedhjeve
Sipas të dhënave të publikuara nga Radio Evropa e Lirë, dy javët e para pas zgjedhjeve të 25 tetorit janë shoqëruar me arrestime të njëpasnjëshme nën dyshime për korrupsion, dhunë ndaj studentëve, manipulime zgjedhore dhe keqpërdorim të pozitës zyrtare.
Edhe pse Qeveria e re ende nuk është formuar, fitorja e Listës Studentore me 140 mandate kundrejt 103 të listës së Vuçiçit duket se ka ndryshuar klimën brenda institucioneve. Dy ditë pas votimeve, Prokuroria e Lartë Publike ngriti një komision me pesë anëtarë për të kontrolluar punën e 87 prokurorive në vend, duke hapur rrugë për rishikimin e çështjeve të bllokuara dhe nisjen e hetimeve të reja.
Prokurorët pranojnë se dosjet ishin mbajtur peng
Prokurori i lartë publik Goran Illiç, që drejton komisionin, ka pranuar se në hetimin e rasteve ka pasur pengesa në disa nivele të sistemit të drejtësisë. Sipas versionit të tij, bllokimet kanë ardhur jo vetëm nga policia, por edhe nga vetë prokurorët dhe gjykatat.
Ky pranim e forcon perceptimin se shumë çështje nuk kanë munguar për prova apo kallëzime, por për vullnet institucional. Prej vitesh, organizatat e shoqërisë civile në Serbi kanë denoncuar mosveprim ose përdorim selektiv të kompetencave nga prokuroritë, sidomos në raste me interes të lartë publik.
Rasti i studentëve dhe dyshimet për fshehje provash
Ndër rastet më të rënda që po hetohen është ai i 14 gushtit 2025, kur disa studentë dhe qytetarë dyshohet se u keqtrajtuan në garazhin e ndërtesës së Qeverisë së Serbisë pas një proteste kundër pushtetit. Për këtë çështje janë në paraburgim deri në 30 ditë Marko Kriçak dhe nëntë pjesëtarë të tjerë, ish dhe aktualë, të Njësisë për Sigurimin e Personave dhe Objekteve të Caktuara.
Sipas prokurorisë në Beograd, hetimi ishte penguar edhe nga mungesa e materialeve filmike. Institucionet përgjegjëse nuk i kishin dorëzuar pamjet e kamerave të sigurisë, ndërsa më vonë ishte komunikuar se regjistrimet fshiheshin automatikisht pas 30 ditësh. Prokuroria ka ngritur dyshimin se organet përgjegjëse kanë pritur qëllimisht të skadonte afati i ruajtjes së tyre para se të kthenin përgjigje.
Në mesin e të dyshuarve në këtë dosje përmendet edhe komandanti i Njësisë Speciale Antiterroriste, Igor Zhmiriç. Kriçak, i konsideruar si figura kyçe në këtë rast, ndodhet në paraburgim edhe për një çështje tjetër që lidhet me hetimin e një vrasjeje në Beograd.
Nga vdekja në polici te banka: vala prek disa nivele të pushtetit
Pas dy vjetësh janë arrestuar edhe tetë zyrtarë të Policisë Kriminale, të dyshuar për keqtrajtimin dhe torturimin e Dalibor Dragijeviçit, i cili vdiq në prill 2024 gjatë kohës që mbahej në polici në Bor. Në atë kohë, Ministria e Punëve të Brendshme kishte deklaruar se vdekja kishte ndodhur nga shkaqe natyrore, por urdhrat e mëparshëm të prokurorisë për arrestime nuk ishin zbatuar nga Sektori i Kontrollit të Brendshëm.
Lista e personave nën hetim ose në paraburgim nuk ndalet te policia. Mes tyre janë edhe drejtori i burgut të Zabelës, drejtori i Institutit Hidrometeorologjik të Serbisë, sekretari krahinor për Politikë Sociale, si dhe një drejtues i administratës ekonomike në Novi Sad.
Në qendër të vëmendjes është edhe pronari i Alta Bankës, Davor Macura, për të cilin rëndojnë akuza se ka nxjerrë mbi 380 milionë euro nga thesari i bankës. Bankës i është hequr licenca dhe ndaj saj ka nisur procedura e falimentimit.
Presioni politik ra, por pyetjet mbeten
Sipas kryeprokurores Zagorka Dollovac, pas zgjedhjeve janë hequr pengesat politike dhe institucionale që më parë frenonin punën e prokurorive. Por ky shpjegim hap një pyetje edhe më të rëndë për institucionet: nëse pengesat kanë ekzistuar për kaq gjatë, kush mban përgjegjësi për mosveprimin ndaj kallëzimeve, provave dhe rasteve të interesit publik?
Përfaqësuesit e Listës Studentore kanë kërkuar që prokuroritë të veprojnë urgjentisht dhe paanshmërisht, si edhe dorëheqjen e zyrtarëve të lartë të prokurorisë në Beograd, të cilët i akuzojnë për trajtim selektiv të çështjeve. Edhe organizata YUKOM ka vlerësuar se, përveç autorëve të dyshuar të veprave penale, duhet të hetohet edhe përgjegjësia e prokurorëve që më herët nuk kanë vepruar.
Në thelb, zhvillimet e fundit në Serbi po lexohen jo vetëm si një aksion kundër korrupsionit dhe abuzimit me pushtetin, por edhe si një ekspozim i vonuar i mënyrës se si drejtësia mund të mbahet e ngrirë për sa kohë ekziston mburoja politike.
Vala e arrestimeve ka krijuar përshtypjen e një sistemi që po lëviz më në fund, por njëkohësisht ka nxjerrë në pah sa thellë mund të jetë bllokuar drejtësia kur politika kontrollon ritmin e saj.
Pikërisht kjo e bën momentin aktual në Serbi më shumë se lajm penal: është një provë publike se dosjet nuk mungonin, mungonte leja për t’i hapur.