Partia Demokratike ka paraqitur një paketë të detajuar për atë që e quan ndarje reale të shtetit nga partia në procesin zgjedhor, duke synuar të vendosë kufij më të fortë ndaj përdorimit të pushtetit publik për interes elektoral. Dokumenti vjen mbi një terren ku debati për barazinë në garë është i vjetër dhe ku raportet ndërkombëtare kanë ngritur më shumë se një herë shqetësime për avantazhin institucional të qeverisë.
Çfarë synon paketa e propozuar
Në thelb, propozimi mbështetet te ideja se partitë duhet të konkurrojnë me burimet e tyre, ndërsa shteti duhet të ushtrojë funksionet e veta pa u kthyer në instrument fushate. Sipas dokumentit, zgjedhjet e lira nuk varen vetëm nga dita e votimit, por edhe nga neutraliteti i administratës, mbrojtja e zgjedhësit nga presioni politik dhe pengimi i kalimit të burimeve publike në favor të një subjekti zgjedhor.
Paketa argumenton se kuadri aktual ka ndalime të pjesshme, por jo një sistem të plotë parandalimi. Sipas këtij qëndrimi, përdorimi i fondeve, personelit, të dhënave, kontratave, aktiviteteve zyrtare apo komunikimit institucional mund të prodhojë avantazh elektoral edhe kur nuk shfaqet në mënyrë të drejtpërdrejtë.
Dokumenti referon edhe gjetje të mëparshme të misioneve vëzhguese ndërkombëtare për mungesë kushtesh të barabarta në garë dhe për raportime mbi përdorimin e burimeve publike gjatë zgjedhjeve. Megjithatë, vetë teksti bën dallimin mes problemit strukturor dhe përgjegjësisë konkrete në çdo rast, e cila, sipas tij, duhet provuar individualisht.
Ku vendosen kufijtë mes qeverisjes dhe fushatës
Një nga pikat qendrore të paketës është ndalimi horizontal: asnjë institucion, zyrtar apo punonjës publik nuk duhet të përdorë funksionin, autoritetin, burimet apo informacionin shtetëror për të mbështetur ose dëmtuar një subjekt zgjedhor. Në këtë kategori futen jo vetëm fondet dhe pasuria publike, por edhe koha e administratës, regjistrat, të dhënat personale, infrastruktura e komunikimit dhe vetë prestigji i funksionit.
Sipas propozimit, kufiri nuk kalon thjesht sepse një veprim ka natyrë politike, por kur kompetenca publike devijohet për të krijuar përfitim elektoral, presion, diskriminim apo hakmarrje politike. Kjo logjikë shtrihet si për pushtetin qendror, ashtu edhe për atë vendor, si dhe për ndërmarrjet nën kontroll publik.
Paketa ndan ndërhyrjet në disa fusha: administrata, aktet normative, buxheti dhe prokurimet, shërbimet publike, kontrollet dhe inspektimet, përdorimi i të dhënave, aktivitetet zyrtare dhe komunikimi publik. Ideja është që i njëjti mekanizëm ndikimi elektoral mund të kalojë njëkohësisht nga pagesat, strukturat e vartësisë, promovimi institucional dhe përdorimi i aparatit shtetëror.
KQZ më aktive, masa të menjëhershme dhe sanksione
Në planin institucional, propozimi kërkon një rol më aktiv të KQZ-së, jo vetëm si organ që pret denoncime, por si trupë që monitoron vetë aktivitete, pagesa, kontrata dhe përmbajtje institucionale me risk zgjedhor. Në dokument përmendet edhe një rol i posaçëm për Nënkomisionerin në monitorim dhe hetim, ndërsa vendimmarrja për përgjegjësinë dhe sanksionet do t’i takonte KAS-it në procedurë kontradiktore.
Paketa parashikon tri nivele reagimi: ndalimin e menjëhershëm të veprimit të paligjshëm, rivendosjen e gjendjes kur është e mundur dhe më pas sanksionimin administrativ, disiplinor ose penal, sipas rastit. Logjika e saj është se një gjobë e vonuar pas zgjedhjeve nuk e zhbën avantazhin e krijuar para votimit.
Në dokument theksohet se përgjegjësia duhet të ndjekë zinxhirin real të vendimmarrjes, nga nismëtari dhe urdhëruesi, te zbatuesi dhe subjekti politik që përfiton me dijeni. Po ashtu propozohet që, për shkelje të rënda dhe të provuara, të parashikohen pasoja edhe mbi kandidimin, mandatin apo vlefshmërinë e rezultatit, por jo në mënyrë automatike.
Çfarë parashikohet për median dhe periudhën para zgjedhjeve
Një pjesë e veçantë e paketës prek raportin mes fushatës, institucioneve dhe medias. Sipas propozimit, gjatë 75 ditëve para votimit duhet të ndalohet transmetimi i plotë dhe i drejtpërdrejtë i aktiviteteve promovuese të qeverisë dhe organeve publike, kur këto kanë natyrë propaganduese institucionale.
Dokumenti bën dallim mes sinjalit institucional dhe raportimit editorial. Sipas këtij formulimi, ndalimi do të synonte avantazhin e menjëhershëm që prodhon transmetimi live i aktivitetit zyrtar, pa u shtrirë te mbulimi i pavarur gazetaresk apo te aktivitetet e ligjshme partiake.
Paketa propozon gjithashtu që ndalimet të mos kufizohen vetëm te data formale e aktit, por të ndjekin gjithë ciklin e vendimit: planifikimin, angazhimin, kontraktimin, pagesën, realizimin dhe publicitetin. Pikërisht këtu ngrihet edhe pretendimi kryesor politik i opozitës: se përdorimi elektoral i shtetit shpesh nuk ndodh me një urdhër të vetëm, por me një zinxhir vendimesh dhe ekspozimi publik të koordinuar.
Në përfundim, dokumenti i PD-së kërkon ndryshime të thella në Kodin Zgjedhor dhe në mekanizmat e mbikëqyrjes, me argumentin se problemi nuk zgjidhet me ndalime të shpërndara dhe gjoba simbolike.
Në plan politik, paketa vjen si përpjekje për ta zhvendosur debatin nga dita e votimit te mënyra se si përdoret pushteti gjatë gjithë periudhës para zgjedhjeve. Mbetet për t’u parë nëse këto propozime do të gjejnë mbështetje përtej retorikës së radhës të reformës zgjedhore.